Yıl: 2022

En son 2004 yılında uygulanan ve Vergi Usul Kanunu (VUK) ‘ un mükerrer 298’ inci maddesinde düzenlenen enflasyon düzeltmesi, mali tablolarda yer alan parasal olmayan kıymetlerin belirlenen şartlar dahilinde düzeltilmesini ifade ediyor.

Kazançlarını bilanço esasına göre tespit eden gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri fiyat endeksindeki (Yi-ÜFE) artışın, içinde bulunulan dönem dahil son üç hesap döneminde %100’den ve içinde bulunulan hesap döneminde % 10’dan fazla olması halinde malî tablolarını enflasyon düzeltmesine tâbi tutarlar. Enflasyon düzeltmesi uygulaması, her iki şartın birlikte gerçekleşmesine bağlı. Diğer taraftan, Cumhurbaşkanı enflasyon düzeltmesinde yer alan % 100 oranını % 35’e kadar indirmeye veya tekrar kanunî seviyesine kadar yükseltmeye, % 10 oranını ise % 25’e kadar çıkarmaya veya tekrar kanunî seviyesine kadar indirmeye yetkili.

2021 Aralık Yi-ÜFE endeksi henüz açıklanmadı. Ancak söz konusu endeks Kasım Yi-ÜFE endeksi ile aynı olsa bile enflasyon düzeltmesi yapılacağı anlamına gelir. Şöyle ki; 2018/Aralık Yi-ÜFE endeksi 422,94,  2021/Aralık Yi-ÜFE endeksini 858,43 olarak kabul edersek artış oranı (858,43/422,94=) 2,02 oluyor ki bu da endeksin yüzde yüzden fazla artış gösterdiği dolayısıyla enflasyon muhasebesi uygulanacağı anlamına geliyor. Başka bir deyişle 2021/Aralık Yi-ÜFE endeksinde artış olmasa dahi enflasyon düzeltmesi zorunlu olarak uygulanacak ve bu durumda malî tablolarda yer alan parasal olmayan kıymetler için düzeltme yapılması gerekecek. Parasal olmayan kıymetler, parasal kıymetler dışındaki kıymetleri; parasal kıymetler de, Türk Lirasının değerindeki değişmeler karşısında nominal değerleri aynı kaldığı halde satın alma güçleri fiyat hareketlerine göre ters yönde değişen kıymetleri (yabancı paralar dahil)  ifade ediyor.

ENFLASYON DÜZELTMESİ MÜKELLEFLERİ VERGİSEL ANLAMDA NASIL ETKİLER?

Yabancı kaynak kullanımı fazla olan öz kaynakları güçlü olmayan şirketler açısından iş gücü maliyetinin yanı sıra ek bir vergi yükümlülüğü doğurabileceği gibi tersi durumda, yani varlık ve öz kaynakları güçlü olan şirketler açısından enflasyon düzeltmesi vergisel anlamda mükellef lehine sonuç doğurabilir.

HANGİ DURUMDA ENFLASYON MUHASEBESİ UYGULANMAZ?

Cumhurbaşkanı enflasyon düzeltmesinde yer alan % 100 oranını % 35’e kadar indirmeye veya tekrar kanunî seviyesine kadar yükseltmeye, % 10 oranını ise % 25’e kadar çıkarmaya veya tekrar kanunî seviyesine kadar indirmeye yetkili. Ancak Cumhurbaşkanı’ na tanınan yetkiler mevcut şartlarda enflasyon muhasebesi uygulanmasının önüne geçemiyor. Bu durumda enflasyon düzeltmesi uygulamasının ertelenmesi veya yeni şartlar belirlenmesi için kanuni düzenleme gerekiyor.

29.12.2021

Kaynak: www.MuhasebeTR.com

Tam mükellef kurumlar tarafından dağıtılan kar paylarındaki stopaj oranı; 22/12/2021 tarihli resmi gazetede yayınlanan 4936 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile %10’a düşürülmüştür.

Bu düzenlemeyi; tam mükellef gerçek kişiler, dar mükellef gerçek kişiler ve gelir vergisinden muaf olan dar mükellefler açısından ayrı başlıklar halinde incelemek daha açıklayıcı olacaktır.

Tam Mükellef Gerçek Kişiler Açısından;

Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesine göre, tam mükellef kurumlar tarafından; tam mükellef gerçek kişilere ve dar mükelleflere nakden veya hesaben yapılan kar dağıtımlarından tevkifat yapılacağı hüküm altına alınmıştır.

Gelir Vergisi Kanunu’nun 22. maddesine göre, tam mükellef kurumlardan elde edilen, 75. maddenin ikinci fıkrasının 1,2,3 numaralı bentlerinde yazılı kar paylarının yarısı gelir vergisinden müstesnadır. İstisna sonrası kalan tutar; aynı Kanunun 86. maddesine göre 2021 yılı için 53.000 TL’yi aşması halinde tam mükellef gerçek kişiler tarafından beyan edilecektir.

Konuyu örneklerle açıklamak gerekirse;

Örnek 1: Tam mükellef gerçek kişi olan (Y) ; 22/12/2021 tarihinden önce tam mükellef kurum olan (X) A.Ş. ’den brüt 100.000 TL kar payı elde etmiştir. Mükellefin 2021 yılı için başka bir menkul sermaye iradı ve gayrimenkul sermaye iradı bulunmamaktadır.

Kar payından %15 oranında 15.000 TL tevkifat yapılmıştır. Mükellefin elde etmiş olduğu kar payının yarısı olan 50.000 TL, 2021 yılı için beyan sınırı olan 53.000 TL’nin altında kaldığı için Gelir Vergisi Beyannamesi verilmeyecektir. Tevkif edilen 15.000 TL nihai vergi olacaktır.

Elde etme tarihi 22/12/2021 tarihi ve sonrası olmuş olsaydı; aynı şekilde 2021 yılı için istisna sonrası kalan tutar beyan sınırının altında kaldığı için %10 oranında tevkif edilen 10.000 TL nihai vergi olacaktır.

Görüldüğü üzere; beyan sınırının altında kaldığı için yapılan tevkifat nihai vergi olduğundan dolayı %5 oranında bir vergi indirimi söz konusudur.

Örnek 2: Tam mükellef gerçek kişi olan (Y); 22/12/2021 tarihinden önce tam mükellef kurum olan (X) A.Ş. ‘den brüt 300.000 TL kar payı elde etmiştir. Mükellefin 2021 yılı için başka bir menkul sermaye iradı ve gayrimenkul sermaye iradı bulunmamaktadır.

Mükellefin elde etmiş olduğu kar payının yarısı gelir vergisinden istisna olup, kalan 150.000 TL ise Gelir Vergisi kanun 86/b maddesi gereği beyan edilecektir.

22/12/2021 tarihi öncesinde elde edilen menkul sermaye iradı için tevkifat oranı %15 olarak uygulanmıştır.

Mükellefin beyanı aşağıdaki şekilde olacaktır.

A	GAYRISAFİ İRAT	300.000,00
B	İSTİSNA TUTARI ( A / 2 )	150.000,00
C	MATRAH ( A – B )	150.000,00
D	HESAPLANAN GV	37.190,00
E	KESİLEN GELİR VERGİSİ ( A X 0,15 )	45.000,00
F	İADE EDİLMESİ GEREKEN GELİR VERGİSİ ( D – E )	– 7.810,00
G	KESİLEN VE BEYAN EDİLEN VERGİLER TOPLAMI ( E + F )	37.190,00

Elde etme tarihi 22/12/2021 tarihi ve sonrası olmuş olsaydı tevkifat oranı %10 olacak ve mükellefin beyanı aşağıdaki gibi olacaktır.

A	GAYRISAFİ İRAT	300.000,00
B	İSTİSNA TUTARI ( A / 2 )	150.000,00
C	MATRAH ( A – B )	150.000,00
D	HESAPLANAN GV	37.190,00
E	KESİLEN GELİR VERGİSİ ( A X 0,10 )	30.000,00
F	ÖDENECEK GELİR VERGİSİ ( D – E )	7.190,00
G	KESİLEN VE BEYAN EDİLEN VERGİLER TOPLAMI ( E + F )	37.190,00

İlk örnekten farklı olarak; tevkifat oranı değişse de tam mükellef gerçek kişiler açısından vergi yükü aynı kalmaktadır. Ancak tevkifatın yapıldığı tarih ile gelir vergisinin ödeme tarihi arasındaki süre dikkate alındığında, özellikle enflasyonist ortamlarda paranın zaman değeri açısından bir avantaj söz konusu olmaktadır.

Dar Mükellefler Açısından;

Dar mükellefiyette; Gelir Vergisi Kanunu’nun 86.maddesine göre, tamamı Türkiye’de tevkif suretiyle vergilendirilmiş olan menkul sermaye iratları nihai vergi olarak kabul edilir ve beyan edilmez. Dar mükellefler diğer gelirleri için beyanname vermeleri halinde bile elde etmiş oldukları tevkif suretiyle vergilendirilmiş kar paylarını beyannameye dahil etmezler.

Sonuç

Kar paylarındaki stopaj oranının %10’a düşürülmesi; tam mükellef gerçek kişiler açısından iki farklı duruma göre ele alınmıştır. Elde edilen kar payının beyan sınırının altında kalması durumunda %5 oranında bir vergi avantajı sağlanmıştır. Gelir Vergisi Beyannamesi verilmesi durumunda ise %5 oranında verginin daha geç ödenmesi ile dolaylı olarak vade avantajı getirilmiştir.

Dar mükellefiyette ise; tevkif edilen verginin nihai vergi olmasından dolayı %5 oranında bir vergi avantajı sağlanmıştır.

29.12.2021

Kaynak: www.MuhasebeTR.com

Geçtiğimiz hafta sonu izlediğim ve başrollerinde Leonardo DiCaprio ve Jennifer Lawrence gibi dünyaca ünlü Hollywood yıldızlarının yer aldığı Don’t Look Up (Yukarıya Bakma) filmi her zaman konuşmaktan ve yazmaktan zevk aldığım Uzay ve Uzaydan kaynaklı unsurları tekrar kaleme almamı sağladı.

Filmde; tespit tarihinden itibaren 6 ay 14 gün sonra Dünyaya çarpacak olan bir kuyruklu yıldızın gökyüzündeyken patlatılıp yok edilmesi kararı ile başlayan süreç daha sonra bazı girişimcilerin bu 9 km büyüklüğündeki devasa kuyruklu yıldızda yer alan 32 Trilyon Dolar değerindeki madenleri elde etme ve dünyada bunları kullanabilme arzusuyla bambaşka bir hâl almaktadır.

İşte tam da burada okumaktan, yazmaktan ve izlemekten keyif duyduğum Uzayı; bir maliyeci gözüyle değerlendirip Asteroid Madenciliği nedir? Vergilendirilebilir mi? Veya Nasıl Vergilendirilir? soruları bu köşe yazısını kaleme alma nedenlerim olmuştur.

Uzay- Vergi- İktisat- Hukuk

İnsanoğlu varoluşundan beri gökyüzüne ilgi duymuş, meraklanmış, hayaller kurup uzayın bilinmezlerini keşfetmek ve oraya ulaşmak adına bilimsel ve teknik çalışmaları devreye sokmuştur. 20. Yüzyıla geldiğimizde bu istek ve çabalar kendini göstermiş, çok büyük atılımlar yaşanmıştır. Bu atılımlar sosyal, askeri, siyasi, ekonomik alanlar diye adlandırabileceğimiz alanlara etki ederken alt başlıklarda da birçok konuya etki etmiştir. Maliye alanında da vergiler ile hukuk alanı da çalışılması gereken düzenleyici normlar olarak bu etkileşimde kendini göstermiştir. Vergiler, Devletlerin en önemli gelir kaynaklarından birisidir. Vergiler, devletin kamu harcamalarının finansmanını karşılamak amacıyla kişi ve kurumlardan ödeme güçlerine göre karşılıksız, zorunlu ve kanunlara dayalı olarak aldığı ekonomik değerlerdir.

İnsanların uzayda gördüklerini merakı, tanımlayamadıklarını keşfetme isteği, teknolojideki ilerlemeler 20. yüzyılda görünenin ötesine geçmiş ve hayatın her alanında kendini göstermiştir. Ekonomik istikrarı sağlamak, ekonomik kalkınmayı ve büyümeyi gerçekleştirmek ve gelir ve servet dağılımını dengeye oturtmak gibi hedefleri olan maliye politikaları ile gökyüzünü kaplayan uydularımız, göktaşı madenciliği çalışmaları ve uzay turizmi gibi faaliyetler vergi alanı üzerine fikirler yürütmeyi ve hukuki düzenlemeler ortaya koymayı gerektirmiştir. Bu gereklilik ile yükümlülükler; devletlere ve uluslararası kuruluşlara bu alan üzerine yasal mevzuat oluşturma zorunluluğu görevi getirmiştir.

Asteroid (Göktaşı) Madenciliği

Asteroid madenciliği ya da uzay madenciliği, asteroidlerden ve dünyaya yakın küçük gezegenlerden hammadde çıkarılması işleminin adıdır. Asteroit madenciliği, asteroitlerden mineral ve gaz, uzayda inşa edilecek yapılarda kullanmak üzere demir, nikel ve titanyum, astronotların bu yapılarda çalışmalarını devam ettirebilmeleri için gerekli su ve oksijen, roket yakıtında kullanmak için hidrojen ve oksijen temin etmek gibi görevler üstlenir. Uzay araştırmalarında bu aktiviteye yerinde kaynak temini denir. Spekülasyonlara göre; modern endüstrinin ana elementleri olan antimoni, bakır, kalay, çinko, gümüş, kurşun ve altın gibi rezervler gelişmekte olan ülkelerin artan tüketimine paralel olarak 50-60 yıl içerisinde dünya üzerinde tükenmiş olacak. Böyle bir durumla karşı karşıya kalmak da insanoğlunu gökyüzüne asteroid madenciliğine yönlendiriyor.

Vergilendirme Önerileri ile Egemenlik ve Mülkiyet Durumu

1. Asteroid madenciliğini vergilendirmek için uluslararası düzeyde yasaların ortaya konması gerekmektedir. Mevcut durumda henüz böyle bir durum söz konusu değildir. Burada yapılması gereken ortaya konacak yasal düzenlemelerle uzayın da açık deniz okyanus serbestliği benzeri uygulamalarla her devletin müşterek ortak faydada buluşarak bu faaliyetleri sürdürebileceği bir alan olmasıdır. Uzay çalışmalarına destek veren ülkelerin başında gelen Lüksemburg’un Ekonomi Bakanı François Bausch da “Uzay madenciliği uluslararası sularda balık avlamaya benzer, balıkçılar avladıkları balığın mülkiyetine sahip olur ancak okyanusun mülkiyetini alamaz” diyerek görüşümüzle aynı doğrultuda bir düşüncededir.
2. Uzayın herkesin kullanımına açık bir yer olduğu olgusu hiçbir zaman unutulmamalıdır. Buradan yola çıkarak akıllarda yer alan ülkelerin enlem ve boylamlarına göre bir vergilendirme yapılması önerisini reddetmekteyim. Bunun yerine düzenleyici ve denetleyici kurumların oluşturulması ile ortak kullanım ve yararlanma alanlarının belirlenmesi ve bu alanlardaki faaliyetlerden vergi alınması daha faydalı olacaktır.
3. Uzayı ve atmosferi kullanma ve koruma vergisi diye nitelendirebileceğimiz kirleten öder tarzı bir vergi uzayı korumamızı sağlayacaktır. Evet, asteroid madenciliği insanoğlunun çok önemli bir maden ihtiyacını karşılayacaktır ancak uzayın ve atmosferin kirlenmesine yol açacaktır. Bu sebeple de önleyici ve korumacı bir verginin konması kaçınılmaz olmalıdır.

Sonuç Yerine

Bir Hollywood filmi olan Don’t Look Up (Yukarıya Bakma)’dan esinlenerek İnsanlık tarihi kadar eski olan uzaya gitmek arzusuna, vergi ve hukuk alanlarını da ele alarak “asteroid madenciliği” kapsamında değinilmiş olup; hiçbir zaman sona ermeyecek olan uzayla ilgili arayışlar sonucu ortaya çıkacak her yeni olgu bizleri daha da ötesini arama yoluna itecektir.   Ülkemiz açısından değerlendirecek olursak da asteroid(göktaşı) madenciliği konusunda ilk baş aktör olarak bu konuyla ilgili yasal mevzuat ve düzenlemeler ortaya konulması, teknolojik alt yapı ve teçhizat tedarikinin sağlanması, eğitim programlarının uygulanması ve eğitimli personel yetiştirilmesi gibi çalışmalar bizleri bu alanda bir hatta birkaç adım öne taşıyacaktır ve sınıf atlatacaktır.

KAYNAKLAR

• https://tr.wikipedia.org/wiki/Asteroit_madencili%C4%9Fi
• Tolga ERTEM, UZAY-VERGİ ALGISI VE UZAYDAN ELDE EDİLECEK GELİRLERİN VERGİLENDİRİLMESİ, Lebib Yalkın Mevzuat Dergisi, sayı 199, Temmuz/2020.

30.12.2021

Kaynak: www.MuhasebeTR.com

29Aralık 2021 Tarihli ve 31704 Sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 4980 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Çalışanların İşverenleri Aracılığıyla Otomatik Olarak Emeklilik Planına Dahil Edilmesine İlişkin Usul ve Esaslarda Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik İle; Çalışanların emeklilik planına yeniden dahil edilmesi hakkındaki 8/C-maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

(Kaldırılan Madde ) ‘‘ Madde:8/C-(1) Daha önce işverenleri tarafından ve bu yönetmelik kapsamında emeklilik planına dahil edilmiş ancak Sistemden cayma veya ayrılma hakkını kullanmış çalışanlar Bakanlığın belirleyeceği esaslar dâhilinde 3 yıl içinde bir defalığına  tekrar otomatik olarak emeklilik planına (Otomatik BES sisteme )dâhil edilir. Bakanlık bu süreyi 1 yıla kadar azaltmaya ve 5 yıla kadar artırmaya yetkilidir. ’’

Kaldırılan ilgili 8/C maddesi nedeniyle Zorunlu Besten Cayanların Bir Defaya Mahsus Yeniden Sisteme Dahil Olma Zorunluluğu Kaldırılmıştır.

30.12.2021

Kaynak: www.MuhasebeTR.com

GİRİŞ:

Makalemizin konusu hisse senedi ihraç etmenin maliyeti, hisse senetlerini itibari değerleri üzerinde satılması sonucu oluşan hisse senedi ihraç primlerinin (emisyon primleri), muhasebeleştirilmesi ile konunun gerek vergi kanunları gerekse TTK, SPK ve MSUGT çerçevesinde incelenmesidir.

Hisse senetlerinin ihraç edilmesi, halka arz edilmesi ile ilgili olarak Sermaye Piyasası Kanunu 3/c de ihraç “sermaye piyasası araçlarının ihraççılar tarafından çıkartılıp, halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışıdır.” şeklinde tanımlanmıştır. Aynı madde de halka arz “sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan halka çağrıda bulunulması, halkın bir anonim ortaklığa katılmaya veya kurucu olmaya davet edilmesini, hisse senetlerinin borsalar veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda devamlı işlem görmesini, bu kanuna göre halka açık anonim ortaklıkların sermaye artırımları dolayısıyla paylarının veya hisse senetlerinin satışını ifade eder.” şeklindedir.

Şirketler halka arz işlemlerini kuruluş esnasında (tedrici kuruluş) yada kuruluş sonrası gerçekleştirebilirler. Ancak şirketin tedrici kuruluşu gerçekleştirmesi için hem T.T.K hem de S.P.K. hükümlerine tabi olması kuruluş esnasında halka arzın ülkemizde pek tercih edilmemesine sebebiyet vermektedir.

T.T.K. 347/1. maddesinde; itibari değerinden aşağı bedelle pay çıkarılamayacağı, payların itibari değerinden yüksek bir bedelle çıkarılabilmeleri için esas sözleşmede hüküm veya genel kurul kararı bulunması gerektiği, 344/1. maddesinde; nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az yüzde yirmi beşi tescilden önce, gerisi de şirketin tescilini izleyen yirmi dört ay içinde ödeneceği, payların çıkarma primlerinin tamamının tescilden önce ödeneceği, belirtilmiştir.

T.T.K.461. maddesinde; her pay sahibinin, yeni çıkarılan payları, mevcut paylarının sermayeye oranına göre, alma hakkını haiz olduğu, genel kurul kararıyla bu hakka bazı sınırlamalar getirilebileceği, sınırlama getirilmesi halinde ise yönetim kurulunun, rüçhan hakkının sınırlandırılmasının veya kaldırılmasının gerekçelerini; yeni payların primli ve primsiz çıkarılmasının sebeplerini; primin nasıl hesaplandığını bir rapor ile açıklayacağı, bu raporun da tescil ve ilan edileceği, kanun metninde yer almaktadır.

T.T.K. 519/2. maddesinde; yeni payların çıkarılması dolayısıyla sağlanan primin, çıkarılma giderleri, itfa karşılıkları ve hayır amaçlı ödemeler için kullanılmamış bulunan kısmının genel kanuni yedek akçeye ekleneceği, 519/3. maddesinde; genel kanuni yedek akçe sermayenin veya çıkarılmış sermayenin yarısını aşmadığı takdirde, sadece zararların kapatılmasına, işlerin iyi gitmediği zamanlarda işletmeyi devam ettirmeye veya işsizliğin önüne geçmeye ve sonuçlarını hafifletmeye elverişli önlemler alınması için kullanılabileceği, hususları hüküm altına alınmıştır.

Bu ifadelerden TTK’ya göre Anonim Şirketlerin ana sözleşmelerinde hüküm bulunması veya genel kurul kararıyla primli pay ihraç edebileceği, primlerden kalan kısmının ise kanuni yedek akçeye ekleneceği ve sadece belli hallerde kullanılabileceği, söz konusu primlerin tescilden önce nakden ödenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Hisse senedi iptal kârları, herhangi bir nedenle iptal edilen kurum hisse senetlerinin yerine çıkartılan hisse senetlerinin nominal bedelin üstünde bir bedelle ihraç edilmesinden kaynaklanan fon olup emisyon primi gibi değerlenir. Bu fon (ıskat kazancı) eğer işletme sermayesine eklenmemişse bilanço pasifinde (521 no.lu hesap) sermaye yedekleri içinde gösterilir.

HİSSE SENEDİ İHRAÇ PRİMLERİNİN (EMİSYON PRİMLERİNİN) MUHASEBELEŞTİRİLMESİ VE VERGİ KANUNLARI KARŞISINDAKİ DURUMU

Kurumlar Vergisi İstisnası

Kurumlar Vergisi Kanunun (KVK), 5/1-ç maddesinde, Anonim Şirketlerin kuruluşlarında veya sermayelerini artırdıkları sırada çıkardıkları payların bedelinin itibari değeri aşan kısmın istisna edildiği, 8/1-a maddesinde kurum kazancının tespitinde menkul kıymet ihraç giderlerinin indirilebileceği, 5/3. maddesinde ise iştirak hisseleri alımıyla ilgili finansman giderleri hariç olmak üzere, kurumların kurumlar vergisinden istisna edilen kazançlarına ilişkin giderlerinin veya istisna kapsamındaki faaliyetlerinden doğan zararlarının, istisna dışı kurum kazancından indirilmeyeceği, hususları hüküm altına alınmıştır.

Kanun ve Genel Tebliğ’de istisnaya için şirketin halka açık olması/sayılması, kazancın belli bir süre fon hesabında tutulması, hisse senedi bastırma gibi koşullar aranmamış şirket türünün Anonim Şirket olması yeterli görülmüştür.

Gelir Vergisi Kanunu Yönünden İstisna:

Hisse senetlerinden gelir elde etmenin diğer bir yolu ise elden çıkartmaktır. Diğer deyişle satıştır. Borsa’ da işlem görenler hariç olmak üzere, Hisse senedinin elde edilişi ile elden çıkarılışı arasındaki fark Gelir Vergisi Kanunu’na göre “Değer Artış Kazancı” olarak Gelir Vergisine tabi tutulmaktadır.

1 Ocak 2006 tarihinden itibaren iktisap edilen tam mükellef kurum hisse senetlerinin iki yıl içinde elden çıkarılması halinde elde edilen kazanç, değer artış kazancı olarak gelir vergisine tabi olacaktır. (GVK- Mükerrer Mad. 80/1)

İki yıl geçtikten sonra satılan hisse senetlerinin alım-satım kazancı ise vergi dışıdır.

“GVK-Mükerrer Madde 80: Değer Artışı Kazançları:

“Aşağıda yazılı mal ve hakların elden çıkarılmasından doğan kazançlar değer artışı kazançlarıdır.

1.      (5281 sayılı Kanunun 27 nci maddesiyle 01.01.2006 tarihinden itibaren elde edilen gelirlere uygulanmak üzere değişen bent.) Yürürlük; 01.01.2006. İvazsız olarak iktisap edilenler ile tam mükellef kurumlara ait olan ve iki yıldan fazla süreyle elde tutulan hisse senetleri hariç, menkul kıymetlerin veya diğer sermaye piyasası araçlarının elden çıkarılmasından sağlanan kazançlar.
2. 70 inci maddenin birinci fıkrasının (5) numaralı bendinde yazılı hakların (ihtira beratları hariç) elden çıkarılmasından doğan kazançlar.
3.      Telif haklarının ve ihtira beratlarının müellifleri, mucitleri ve bunların kanunî mirasçıları dışında kalan kimseler tarafından elden çıkarılmasından doğan kazançlar.
4.      Ortaklık haklarının veya hisselerinin elden çıkarılmasından doğan kazançlar.”

Anonim Şirket ortaklarının hisselerinin senede bağlanıp bağlanmamış olması vergilendirme açısından bu noktada önem arz etmektedir. Çünkü hisse senedi çıkarılmamış paylar, Gelir Vergisi Kanunu’ nun mükerrer 80. maddesi 4. fıkrasına göre vergilendirilmekte ve ortaklık haklarının veya hisselerinin elden çıkarılmasından doğan değer artış kazancı olarak nitelenerek, iktisap tarihinden itibaren 2 yıllık sürenin geçmesi ile edinilen vergi muafiyeti yok olmaktadır. Diğer deyişle ne zaman satılırsa satılsın değer artış kazancı olarak vergilendirilecektir.

Bu hususu maddeler halinde özetlemek gerekirse;

1-  Hisse Senedi Bastırılmamışsa

Hisse senedi veya ilmühaber yoksa Anonim Şirket ortağı, hissesini kaç yıl sonra ve kime satarsa satsın, bundan doğan kazanç “Değer artışı kazancı” olarak, gelir vergisine tabidir. (GVK Mükerrer Md. 80/4)

Vergilendirme sırasında, iktisap bedeli, hisselerin elden çıkarıldığı ay hariç olmak üzere, Türkiye İstatistik Kurumu’nca belirlenen ÜFE endeksindeki artış oranında artırılarak tespit edilir. Endekslemenin yapılabilmesi için artış oranının % 10 veya üzerinde olması gerekir.

Elde edilen kazancın, (2021 Yılı için) 19.000 TL’ sı gelir vergisinden müstesnadır. Bu tutarı aşan kısım da gelir vergisine tabi tutulur.

2.         Hisse Senedi Bastırılmışsa

İki yıldan fazla süre ile elde tutulan hisse senetlerinin, elden çıkartılmasından doğan kazanç, tutarı ne olursa olsun, gelir vergisine tabi değil. (GVK mükerrer Md. 80/1)

3.         İlmühaber Bastırılmışsa

Geçici İlmühaberler de hisse senedi olarak kabul ediliyor. Bu nedenle, ilmühaberlerin elden çıkartılması da hisse senetlerinin elden çıkartılması gibi değerlendirilir. Görüldüğü gibi, hisse senedi bastırmamış olmanın doğuracağı bu sonuçtan “Geçici İlmühaber” çıkartılmak ve elden çıkarma işlemini bu ilmühaberlere dayanarak gerçekleştirmek suretiyle vergi avantajından yararlanmak da mümkündür.

EMİSYON PRİMİNİN SERMAYEYE İLAVESİ

TTK’nın 519/2. maddesinde emisyon primlerinin kullanılmamış bulunan kısmının genel kanuni yedek akçeye ekleneceği ifade edilmiştir. Genel kanuni yedek akçeler ise TTK’nın 519/3. maddesine göre sermayenin veya çıkarılmış sermayenin yarısını aşmadığı takdirde, sadece zararların kapatılmasına, işlerin iyi gitmediği zamanlarda işletmeyi devam ettirmeye veya işsizliğin önüne geçmeye ve sonuçlarını hafifletmeye elverişli önlemler alınması için kullanılabilir.

TTK’nın İç Kaynaklardan Sermaye Artırımı Başlıklı 462/1. maddesine göre; esas sözleşme veya genel kurul kararıyla ayrılmış ve belirli bir amaca özgülenmemiş yedek akçeler ile kanuni yedek akçelerin serbestçe kullanılabilen kısımları ve mevzuatın bilançoya konulmasına ve sermayeye eklenmesine izin verdiği fonlar sermayeye dönüştürülerek sermaye iç kaynaklardan artırılabilir.

462/2. maddesine göre ise artırım genel kurul veya yönetim kurulu kararının ve esas sözleşmenin ilgili maddelerinin değişik şeklinin tescili ile kesinleşir. Tescil ile o anda mevcut pay sahipleri mevcut paylarının sermayeye oranına göre bedelsiz payları kendiliğinden iktisap ederler. Bedelsiz paylar üzerindeki hak kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz; bu haktan vazgeçilemez.

Emisyon primlerinin sermayeye ilavesi sermaye artırımı yapan şirket için kurumlar vergisi açısından vergileme gerektirmez.

KV Genel Tebliğinin I/ 6.2.4.3. Bölümüne göre sermaye yedeklerinin sermayeye ilavesinin kar payı dağıtımı olarak görülmediği, kar yedeklerinin sermayeye ilavesi nedeniyle edinilen bedelsiz hisselerin ise kurumlar vergisi mükellefleri açısından iştirak kazancı hükmünde olduğu ve nominal bedelle İştirakler hesabında takip edileceği ayrıca KVK’nın 5/1-a maddesi gereği istisnadan yararlandırılacağı, söz konusu hisselerin satılması durumunda ise KVK’nın 5/1-e maddesindeki şartları taşıması kaydıyla satıştan elde edilen kazancın %75’inin istisna olacağı belirtilmiştir.

EMİSYON PRİMLERİNİN SERMAYE ARTIŞLARINDA İNDİRİM MÜESSESESİ (KVK 10/1-I) KARŞISINDAKİ DURUMU (NAKDİ SERMAYE FAİZ İNDİRİMİ)

KVK’nın 10/1-ı maddesine göre belirlenmiş sektörler haricindeki şirketler için ticaret siciline tescil edilmiş olan ödenmiş veya çıkarılmış sermaye tutarlarındaki nakdi sermaye artışları veya yeni kurulan sermaye şirketlerinde ödenmiş sermayenin nakit olarak karşılanan kısmı üzerinden indirim hesaplanmaktadır.

Bu durumda sermaye olarak tescil edilmeyen emisyon primleri üzerinden KVK’nın 10/1-ı maddesine istinaden indirimden yararlanılması mümkün değildir. Ayrıca emisyon primlerinin daha sonra sermayeye ilave edilmesi durumunda dahi söz konusu artırım iç kaynak olarak nitelendirildiğinden KVGT’nin I/10.6.1 gereği indirimden yararlanılamaz.

KURUMLAR VERGİSİ BEYANNAMESİNDE EMİSYON PRİMİ

Emisyon primleri, doğrudan bilançonun “Öz Kaynaklar” bölümüne muhasebeleştirildiğinden ve gelir tablosu hesaplarıyla ilişkilendirilmediğinden öncelikle beyannamenin “KKEG” satırına ilave edilerek ve daha sonra “Zarar Dahi Olsa İndirilecek İstisna ve İndirimler” bölümünde yer alan “319-Emisyon Primi Kazancı” satırında gösterilmelidir. Gelir tablosu hesaplarında yer verilmeyen emisyon primi kazancının KKEG olarak kurumlar beyannamesine ilave edilmemesi halinde istisnadan mükerrer yararlanılacağı bu nedenle de vergi ziyaına sebebiyet verileceği hususu göz ardı edilmemelidir. Beyannamenin ekler bölümündeki KKEG’ye ilişkin satırlarda ise emisyon primine özgü bir alan olmadığından söz konusu tutar “Diğer” satırında belirtilerek “emisyon primi” açıklaması yapılmalıdır.

İHRAÇ EDİLEN PAYLAR İÇİN FATURA DÜZENLENMESİ VE KDV HESAPLANMASI

KDVK’nın;1.maddesine göre; ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler, her türlü mal ve hizmet ithalatı ile diğer faaliyetlerden doğan teslim ve hizmetler (hisse senedi ihracı bu maddenin alt bentlerinde sayılmamıştır) verginin konusunu oluşturmaktadır.

20.maddesine göre; teslim ve hizmet işlemlerinde matrah, bu işlemlerin karşılığını teşkil eden bedeldir.

24/c maddesine göre; vade farkı, fiyat farkı, kur farkı, faiz, prim gibi çeşitli gelirler ile servis ve benzer adlar altında sağlanan her türlü menfaat, hizmet ve değerler matraha dahildir.

Kendi paylarını arz eden Anonim Şirketlerle bu payları alanlar arasında müşteri-satıcı ilişkisinden ziyade ortaklık ilişkisi olduğundan ayrıca emtia satışı ya da hizmet görme söz konusu olmadığından gerek arza konu pay gerekse emisyon primi için fatura düzenlenmesi ve KDV hesaplanması gerekmemektedir.

EMİSYON PRİMİ İÇİN KULLANILACAK MUHASEBE HESAPLARI

TTK’nın 519/2-a maddesine göre emisyon primleri genel kanuni yedek akçe olmasına karşın TDHP’de 52-Sermaye Yedeklerinin altında takip edilmektedir. Muhasebe kayıtlarını TDHP çerçevesinde yapılması gerekmektedir. Zira VUK’un 353/6. maddesine göre muhasebe standartları ile muhasebe kayıtlarında tekdüzen hesap planına uymamanın müeyyidesi özel usulsüzlük cezasıdır (2021 Yılı için 9.000 TL).

262-Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri Hesabı:

İşletmenin kurulması, yeni bir şubenin açılması, işlerin sürekli olarak genişletilmesi için yapılan ve karşılığında maddi bir değer elde edilmeyen giderlerin aktifleştirilmeleri durumunda izlendiği hesaptır. maliyet değerleri ile bu hesaba borç kaydedilir. Yok edilmeleri amortisman yolu ile olur.

VUK’un 326. maddesine göre bu hesap beş yılda eşit taksitlerle itfa olunarak yok edilir. VUK’un 282. maddesine göre ise bu giderleri aktifleştirmek ihtiyaridir. Yani direkt 770 hesapta muhasebeleştirilerek gider yazılabilir. Emisyon primlerine ilişkin giderlerin (aktifleştirilen kısım için ayrılan itfa payı dahil) KVK’nın 5/3. maddesi dikkate alınarak KKEG olarak işlem görmesi gerekir.

500-Sermaye Hesabı:

İşletmeye tahsis edilen veya işletmelerin ana sözleşmelerinde yer alan ve Ticaret Siciline tescil edilmiş bulunan sermaye tutarı bu hesapta yer alır. Kayıtlı sermaye sistemine alınan ortaklıklarda çıkarılmış sermaye gösterilir. Kayıtlı sermaye tavanı ayrıca dipnotlarda belirtilir. Taahhüt edilen sermaye tutarı bu hesaba alacak, ödenmemiş sermaye hesabına borç kaydedilir.

501-Ödenmemiş Sermaye Hesabı:

İşletmeye tahsis edilen veya ortaklarca yüklenilen sermayenin henüz ödenmemiş kısmıdır.

Taahhüt edilen sermaye tutarı “500. Sermaye Hesabı” alacağı ile bu hesaba borç, ödenen tutarlar alacak kaydedilir.

52-Sermaye Yedekleri Hesabı:

Hisse senedi ihraç primleri, iptal edilen ortaklık payları ve yeniden değerleme değer artışları gibi sermaye hareketleri dolayısıyla ortaya çıkan ve işletmede bırakılan tutarların izlendiği hesap grubudur.

520-Hisse Senedi İhraç Primleri:

Yeni çıkarılan hisse senetlerinin primli satışından kaynaklanan tutarlar bu hesapta izlenir. Hisse senedinin nominal fiyatı ile satış fiyatı arasındaki fark bu hesabın alacağına satış biçimine bağlı olarak ilgili hesabın borcuna kaydedilir. Bu tutarların sermayeye ilavesi veya başka bir amaçla kullanılması durumunda hesaba borç kaydedilir.

529-Diğer Sermaye Yedekleri:

Bu hesap grubu içerisinde sayılanların dışında kalan diğer sermaye yedeklerinin izlendiği hesaptır.

Sermaye avansları için uygulamada genellikle 529 hesabın kullanıldığına şahit olmaktayız. TTK’nın 344/1. maddesine göre emisyon primlerin tamamı tescilden önce peşin ödenmek zorundadır. Bu nedenle de primin tahsilatı aşamasında 529 hesabın kullanılması gerektiği görüşü de mevcuttur.

Örnek:

Şirket hisse senedi halka arz etmek suretiyle sermaye artırımına gidecektir. X A.Ş. 1.000 TL itibari değerli 10.000 adet hisse senedi ihraç etmiştir. Hisse senedinin piyasa fiyatı 8.000 TL dir. Gerekli yevmiye kaydı aşağıdaki gibi olacaktır.

Sermayenin Taahhüt edilmesi;

————————-                                                   / ———————————

501 ÖDENMEMİŞ SERMAYE             10.000.000

500 SERMAYE                                10.000.000

Sermayenin Taahhüdü

————————-                                                   / ————————————

Hisse senetlerinin ihraç edilmesi ve nominal bedel üzerinden satılması;

————————–                                      / ————————–

102 BANKALAR                           80.000.000

 

501 ÖDENMEMİŞ SERMAYE                        10.000.000

520 HİSSE SEN.İHR.PRİMLERİ                    70.000.000

Hisse senetlerinin nominal bedel üzerinden satılması

————————–   –                                  /                        ————————-

Oluşan bu fonun sermayeye ilavesi durumunda ise;

Sermayenin Taahhüt edilmesi;

———————-                                                       / ——————————

501 ÖDENMEMİŞ SERMAYE          70.000.000

500 SERMAYE                                                70.000.000

Sermayenin Taahhüdü

———————–                                                      / ——————————

520 HİSSE SEN. İHR.PRİMLERİ                          70.000.000

501 ÖDENMEMİŞ SERMAYE           70.000.000

Hisse Senedi İhraç Primlerinin Sermayeye İlavesi

———————–                                                      / ———————————–

SONUÇ         :

TTK’ya göre Anonim Şirketler ana sözleşmelerinde hüküm bulunması veya genel kurul kararıyla primli pay ihraç edebilir. Emisyon primleri tescilden önce peşin ödenmelidir ve kalan kısım genel kanuni yedek akçe niteliğinde olup sermayenin yarısına ulaşmadığı sürece belirli haller dışında tasarrufu serbest değildir.

KVK’nın 5/1-ç maddesine göre emisyon primi istisnasından sadece Anonim Şirketler faydalanabilir. Söz konusu istisna ortakların çeşitli amaçlarla elinde bulundurduğu paylar için uygulanmaz. İstisna uygulaması için belirli bir süre fonda tutma, hisse bastırma gibi şartlar aranmamıştır.

Emisyon primine ilişkin giderler KVK’nın 5/3. maddesi gereği KKEG niteliğindedir.

Emisyon primleri TTK’nın 519. maddesindeki limit dikkate alınarak sermayeye ilave edilebilir. Sermayeye ilave işleminde ayrıca kurumlar vergisi aranmaz. İştirak eden kurumlar açısından ise emisyon priminin sermaye yedeği olarak kabul edilmesi halinde vergilendirilmez kar yedeği olarak nitelendirilmesi durumunda ise iştirak kazançları istisnasına tabi tutulması gerekir.

Emisyon primleri ilk tahsil edildiğinde ya da sonradan sermayeye ilave edildiğinde KVK’nın 10/1-ı. maddesine göre nakdi sermaye artışına ilişkin indirim hesaplamasında dikkate alınmaz.

Çeşitli gerekçelerle Anonim Şirketlerin iktisap ettikleri kendi hisselerini daha sonra elden çıkarmalarından sağlanan primler için istisnadan yararlanılamaz. Emisyon primleri TTK’ya göre zarar/geçmiş yıl zararlarının giderilmesine özgülenmiş olup söz konusu mahsup işlemi kar dağıtımı sayılmadığından vergi kesintisi yapılmaz.

KVK’nın 18, 19 ve 20. maddeleri kapsamında yapılan birleşme, devir ve bölünme işlemleri sonucunda emisyon primlerinin aynen devralan şirket bilançosuna aktarılması kar dağıtımı sayılmadığından vergilendirilmez.

Emisyon primleri geçici vergi ve kurumlar vergisi beyannamelerinde “KKEG” satırına ilave edilerek ve daha sonra “Zarar Dahi Olsa İndirilecek İstisna ve İndirimler” bölümünde yer alan “319-Emisyon Primi Kazancı” satırında mükerrer indirime neden olmayacak şekilde gösterilmelidir.

Emisyon primleri mal ya da hizmet karşılığı olmadığından KDV’nin konusuna girmediği ve fatura düzenlenmeyeceği görüşündeyiz. Emisyon primine ilişkin masrafların KDV’si indirim konusu yapılamaz KKEG olarak işleme tabi tutulmalıdır.

Şirketlerin emisyon primini “520-Hisse Senedi İhraç Primleri” hesabında muhasebeleştirmesi gerekir. Ödeme tarihinde 529-Diğer Sermaye Yedekleri hesabında muhasebeleştirilmesi, tescil tarihinde ise 520 Hesaba nakledilmesi gerektiği şeklinde görüşler de mevcut olup bu görüşe göre muhasebe kaydı yapılmasında sakınca bulunmamaktadır.

YARARLANILAN KAYNAKLAR:

1. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu
2. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
3. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu
4. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu
5. Gelir İdaresi Başkanlığı Özelgeleri
6. Doğan ÇENGEL YMM Alomaliye Yayınları
7. Dr.Barış SİPAHİ İMMMO Yayınları

30.12.2021

Kaynak: www.MuhasebeTR.com

Enflasyondaki tırmanma ve döviz kurunda yaşanan artış dolayısıyla bu yıl asgari ücrette geçmiş yıllara oranla yüksek oranda artış yapılarak; Asgari ücret; 2022  yılı için brüt 5.004,00 TL, net 4.253,40 TL olarak belirlenmiştir. Asgari ücret geçen yıla göre 1.427,50 TL artmıştır, yüzde 50,54 oranında yükselmiştir. 7349 Sayılı ‘’Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’’ 25.12.201 tarih 31700 Sayılı Resmi Gazete yayımlanmış olup; İşveren maliyetini azaltmak için Asgari ücretteki gelir ve damga vergileri kaldırılmıştır. Tüm ücretlerin brüt asgari ücret tutarı kadar kısmından gelir ve damga vergisi alınmayacaktır. Sigorta primlerini düzenli ödeyen işverenler yönünden sigorta primi işveren payından %5 indirim yapılacaktır. Gerekli şartları sağlamayan işverenler için, SGK primi işveren payı %20,5’dir. Asgari ücret dışında geliri olanların ücretlerinden 5.004,00 TL düşülecek olup kalan kısmından vergi alınacaktır. Bu kapsamda asgari ücretten alınan gelir vergisi kalktığı için artık asgari ücretli çalışanların eş ve çocuk durumuna bakılmaksızın AGİ almaları söz konusu olmayacaktır. Aynı zamanda ASGARİ GEÇİM İNDİRİMİ  tüm çalışanlar için yürürlükten TAMAMEN KALDIRILMIŞTIR.

2022 ASGARİ ÜCRET
01.01.2022 31.12.2022	BRÜT: 5.004,00 TL NET:    4.253,40 TL BrütGünlük:166,80TL	SGK TAVAN 37.530,00 TL KIDEM TAZMİNATI TAVANI 12.976,00 TL

ÜCRET GELİRLERİNDE 2022 VERGİ TARİFESİ

32.000 TL’ye kadar 15% 70.000 TL’nin 32.000 TL’si için 4800 TL, fazlası                                                        20% 250.000 TL’nin 70.000 TL’si için 12.400 TL, fazlası 27% 880.000 TL’nin 250.000 TL’si için 61.000 TL, fazlası 35% 880.000 TL’den fazlasının 880.000 TL’si için 281.500 TL, fazlası 40%

ÜCRET DIŞINDAKİ GELİRLER İÇİN UYGULANACAK 2022 YILI GELİR VERGİSİ TARİFESİ 32.000 TL’ye kadar 15% 70.000 TL’nin 32.000 TL’si için 4800 TL, fazlası                                                        20% 170.000 TL’nin 70.000 TL’si için 12.400 TL, fazlası 27% 880.000 TL’nin 170.000 TL’si için 39.400 TL, fazlası 35% 880.000 TL’den fazlasının 880.000 TL’si için 287.900 TL, fazlası 40%

SGK  PRİM MALİYETİ:

İNDİRİMLİ (%5) :  5.004,00*%32,50= 1.626,30 TL

İNDİRİMSİZ        :  5.004,00*%37,50= 1.876,50 TL

ASGARİ ÜCRETİN NETİ

BRÜT ASGARİ ÜCRET                    :      5.004,00 TL

SGK İŞÇİ PAYI (%14)                      :         700,56 TL

SGK İŞÇİ İŞSİZLİK PAYI(%1)           :           50,04 TL

GELİR VERGİSİ MATRAHI              :     4.253,40 TL

GELİR VERGİSİ(%15)                      :             0,00 TL

DAMGA VERGİSİ(%0.759)            :             0,00 TL

ASGARİ GEÇİM İNDİRİMİ             :               0,00 TL

ÖDENECEK NET ASGARİ ÜCRET: 4.253,40 TL

ASGARİ ÜCRETİN İŞVERENE MALİYETİ:

ASGARİ ÜCRET:                                 5004,00 TL

SGK İŞVEREN PAYI(%15,5)               :        775,62 TL

İŞVEREN İŞSİZLİK SİGORTASI  (%2):         100,08 TL

KESİNTİLER TOPLAMI:                        875,70 TL

İŞVEREN TOPLAM MALİYETİ :        5.879,70 TL

Geçmiş dönemlerde Gelir vergisi dilimindeki değişiklikten kaynaklı olarak çalışanların eline geçen net ücretin ocak ayında belirlenen net ücretin altına düşmesini önlemek için 11 Haziran 2018 tarihli ve 30448 sayılı Resmi Gazetede Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No:303) yayınlanan Tebliğin beşinci bölümünde ilave asgari geçim indirimi düzenlenmesi yer almıştı; ancak 01.01.2022 tarihi itibariyle AGİ uygulaması tamamen kaldırıldığından 2022 yılı ikinci yarı itibariyle Gelir Vergisi diliminden kaynaklı olarak net ücretlerde azalma olacaktır. Bu durumu bir tablo örneği ile açıklayacak olursak;

2022 ASGARİ ÜCRET YILLIK TABLO

Aylar	Brüt maaş	Ssk işçi payı	İşsizlik işçi payı	Gelir vergisi	Damga vergisi	İstisna toplamı	Net ücret
OCAK	5.004,00	700,56	50,04	638,01	37,98	675,99	4253,40
ŞUBAT	5.004,00	700,56	50,04	638,01	37,98	675,99	4253,40
MART	5.004,00	700,56	50,04	638,01	37,98	675,99	4253,40
NİSAN	5.004,00	700,56	50,04	638,01	37,98	675,99	4253,40
MAYIS	5.004,00	700,56	50,04	638,01	37,98	675,99	4253,40
HAZİRAN	5.004,00	700,56	50,04	638,01	37,98	675,99	4253,40
TEMMUZ	5.004,00	700,56	50,04	638,01	37,98	675,99	4253,40
AĞUSTOS	5.004,00	700,56	50,04	739,37	37,98	675,99	4152,04
EYLÜL	5.004,00	700,56	50,04	850,68	37,98	675,99	4040,73
EKİM	5.004,00	700,56	50,04	850,68	37,98	675,99	4040,73
KASIM	5.004,00	700,56	50,04	850,68	37,98	675,99	4040,73
ARALIK	5.004,00	700,56	50,04	850,68	37,98	675,99	4040,73

Asgari ücret üzeri maaş alan bir çalışanın ücretini bir iki örnekle hesaplayalım,

Brüt ücret 10.000 TL ve olduğunu varsayarsak;

2022 ASGARİ ÜCRET ÜZERİ BORDRO  HESAPLAMA ÖRNEĞİ 1

BRÜT ÜCRET:                                                                            : 10.000,00 TL

İŞÇİ PAYI(%14):                                                                          : 1.400,00 TL

İŞÇİ İŞSİZLİK PAYI(%1):                                                               :   100,00 TL

SGK KESİNTİSİ   (1400+100)                                                     :1.500,00 TL

BRÜT GELİR VERGİSİ MATRAHI                                                : 8.500,00 TL

ASGARİ ÜCRET GELİR VERGİSİ İSTİSNA                                    :4253,40 TL

GELİR VERGİSİ MATRAHI                                                          : 4.246,60 TL

GELİR VERGİSİ KESİNTİSİ (%15)                                              :   636,99  TL

BRÜT DAMGA VERGİSİ MATRAHI                                           :10.000,00 TL

ASGARİ ÜCRET DAMGA VERGİSİ İSTİSNA                              :  5.004,00 TL

DAMGA VERGİSİ MATRAHI                                                       : 4.996,00 TL

DAMGA VERGİSİ KESİNTİSİ  (0,00759)                                         : 37,92 TL

KESİNTİLER TOPLAMI  (1500,00+636,99+37,92)                    :2.174,91 TL

NET ÜCRET (10.000,00-2174,91)                                             :  7825,09 TL

SGK İŞVEREN PAYI                                                                     : 1.750,00 TL

İŞVEREN MALİYET(İNDİRİMLİ)                                               : 11.750,00 TL

İŞVEREN MALİYETİ (İNDİRİMSİZ)                                          :  12.250,00 TL

Brüt ücret 12.000 TL ve olduğunu varsayarsak;

2022 ASGARİ ÜCRET ÜZERİ BORDRO  HESAPLAMA ÖRNEĞİ 2

BRÜT ÜCRET:                                                                            : 12.000,00 TL

İŞÇİ PAYI(%14):                                                                          : 1.680,00 TL

İŞÇİ İŞSİZLİK PAYI(%1):                                                               :   120,00 TL

SGK KESİNTİSİ   (1680+120)                                                     :1.800,00 TL

BRÜT GELİR VERGİSİ MATRAHI                                                : 10.200,00TL

ASGARİ ÜCRET GELİR VERGİSİ İSTİSNA                                    :4253,40 TL

GELİR VERGİSİ MATRAHI                                                          : 5.946,60TL

GELİR VERGİSİ KESİNTİSİ (%15)                                              :   891,99  TL

BRÜT DAMGA VERGİSİ MATRAHI                                           :12.000,00 TL

ASGARİ ÜCRET DAMGA VERGİSİ İSTİSNA                              :  5.004,00 TL

DAMGA VERGİSİ MATRAHI                                                       : 6.996,00 TL

DAMGA VERGİSİ KESİNTİSİ  (0,00759)                                         : 53,10 TL

KESİNTİLER TOPLAMI  (1800,00+891,99+53,10)                    :2.745,09 TL

NET ÜCRET (12.000,00-2.745,09 )                                            :  9.254,91 TL

SGK İŞVEREN PAYI                                                                     : 2.100,00 TL

İŞVEREN MALİYET(İNDİRİMLİ)                                               : 14.100,00 TL

İŞVEREN MALİYETİ (İNDİRİMSİZ)                                          :  14.700,00TL

31.12.2021

Kaynak: www.MuhasebeTR.com

Giriş

Son dönemde döviz fiyatlarında yaşanmakta olan hareketlilik finansal raporların oluşumuna ve raporlara bağlı düzenlenecek beyannamelerle ödenecek vergileri yakından etkilemektedir. Bu yazımızda VUK’nun dövizli işlemlerde değerleme hükümleri irdelenerek bir istisnadan bahsedilecek ve dönem sonlarında yapılan kur farkı değerlemelerinin KDV karşısındaki durumuna değinilecektir.

Vergi Usul Kanunu’nun Yabancı Paraların Değerlemesine İlişkin Hükümleri.
VUK’un yabancı paraların değerlemesini düzenleyen 280’inci maddesine göre ‘‘Yabancı paralar borsa rayici ile değerlenir. Borsa rayicinin takarrüründe muvazaa olduğunun anlaşılırsa rayiç yerine alış bedeli esas alınır. Yabancı paraların borsa rayici yoksa, değerlemeye uygulanacak kur Maliye Bakanlığınca tespit olunur.’’ Anılan maddesinin devamında ise yabancı para cinsinden senetli veya senetsiz alacakların ve borçların değerlendirilmesinde de, aynı madde hükmünü geçerli olduğu hüküm altına alınmıştır.

Buna göre yabancı paralar borsa rayicinin olması durumunda borsa rayiciyle, borsa rayicinin oluşmasında muvazaa olduğu anlaşılırsa alış bedeliyle borsa rayicinin bulunmaması halinde ise Maliye Bakanlığı tespit edilecek kurlarla değerlenecektir.

Borsa rayici tanımı, VUK’un 263’üncü maddesinde yapılmış olup, madde hükmüne göre; ‘‘menkul kıymetler borsaları, kambiyo borsaları ve ticaret borsalarına kayıtlı olan iktisadi kıymetlerin değerlemeden evvelki son muamele gününde borsadaki muamelelerin ortalama değeri, borsa rayici olarak dikkate alınacaktır. Ancak normal temevvüçler (dalgalanmalar) dışında fiyatlarda bariz kararsızlıklar bulunması halinde, son muamele günü yerine değerlemeye takaddüm eden 30 gün içindeki ortalama değeri borsa rayici olarak esas aldırmaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.’’

Ülkemizde henüz yabancı paraların alım ve satım işlemelerinin gerçekleştirildiği bir kambiyo borsası bulunmamaktadır. Bu nedenle yabancı paraların değerlenmesinde, Maliye Bakanlığınca ilan edilen kurlar esas alınacaktır. Konuya ilişkin olarak yayınlanan 130 Sıra Numaralı VUK Genel Tebliği ile Maliye Bakanlığınca kur tespit ve ilan edilmediği sürece T.C. Merkez Bankasınca (TCMB) tespit ve ilan edilen döviz alış kurlarının değerlemede esas alınacağı belirlemesi yapılmıştır; Bu çerçevede Maliye bakanlığı  tarafından kur tespit ve ilan edilmiş ise bu kurun, Maliye bakanlığı tarafından kur tespit ve ilan edilmemiş ise TCMB tarafından belirlenen kurların değerlemede esas alınması gerekmektedir.

283 Sıra Numaralı VUK Genel Tebliği’nde değerlemede uygulanacak kurun hangi kur olacağını aşağıdaki şekilde açıklanmıştır:

• Efektif yabancı paraların değerlemesinde efektif alış kurunun, efektif alış kuru yoksa döviz alış kurunun,
• Döviz cinsinden yabancı paralar içinse, döviz alış kurunun uygulanması gerekmektedir.

Efektif cinsinden yabancı paralar ifadesinden nakit olarak şirket aktifinde yer alan yabancı paralar; döviz cinsinden yabancı paralar ifadesinden ise yabancı para cinsinden bono, çek, poliçe gibi yabancı para cinsinden kıymetler anlaşılmalıdır. Banka hesaplarında tutulan yabancı paralarda bir alacak niteliği gösterdiği için döviz alış kuru ile değerlendirilir.

Maliye Bakanlığı tarafından, sadece yılsonunda dikkate alınması gereken kurlar ilan edilmektedir. Bunun haricinde gerek dönem içindeki gerekse geçici vergi dönemlerine ilişkin değerlemelerde fiili kurun bulunmadığı durumlarda TCMB tarafından Resmi Gazete’de ilan edilen döviz alış kurları esas alınmalıdır. Fiili kurdan kastedilen bir mal alımında işletmenin döviz kasasından yaptığı ödeme esnasında satıcı tarafından uygulanan kurdur.

Yabancı para cinsinden borç ve alacakların değerlemesi sonucunda oluşan yeni değerler dönem sonu bilançosunda yer alacak; oluşan kar ya da zarar ise Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliğleri uyarınca kambiyo karı veya kambiyo zararı olarak dönem kar ya da zararına atılacaktır.

Örnek: A A.Ş.’nin 31.12.2021 tarihi itibarıyla kasasında 500.000 Euro ve 1.000.000 ABD Doları tutarında nakit ve bankadaki vadesiz mevduat hesabında 100.000 İngiliz sterlini bulunmaktadır. Şirketin kasasında bulunan 500.000 Euro alındığı tarihteki kur olan 1 Euro=7,80 TL kur ile (500.000*7,80=)3.900.00 TL olarak; 1.000.000 ABD doları ise alındığı tarihteki kur olan 1 ABD Doları=7,50 TL ile (1.000.000*7,50=)7.500.000 TL olarak ve 100.000 İngiliz sterlini ise 1 sterlin =10,90 TL kur ile (100.000*10,90=) 1.090.000 TL olarak kayıtlara alınmıştır.

31.12.2021 tarihi itibarıyla Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilen efektif alış kurları 1 Euro=10,50 TL ve ABD Doları =9,50 TL ;1 İngiliz sterlini döviz alış kurunun ise 10,50 TL olduğu varsayımı altından A A.Ş.’nin 31.12.2021 tarihi itibarıyla döviz kasasında ve banka hesabında bulunan yabancı paralara ilişkin değerleme işlemleri şu şekilde olacaktır.

500.000 Euro’nun 31.12.2021 tarihi itibarıyla değerlemeye esas efektif alış kuruyla değerlemesi sonucu oluşan yeni değeri (500.000*10,50=) 5.250.000 TL’dir. Değerleme sonucu ortaya çıkan pozitif kur farkı olan (5.250.000-3.900.000=) 1.350.000 TL’nin ‘Kambiyo Karları’ hesabı vasıtasıyla dönem kazancını tespitinde gelir olarak dikkate alınması gerekmektedir.

ABD Doları’nın 31.12.2021 tarihi itibarıyla değerlemeye esas efektif alış kuruyla değerlemesi sonucu oluşan yeni değeri (1.000.000*9,50=)9.500.000TL dir. Değerleme sonucu ortaya çıkan pozitif kur farkı olan (9.500.000-7.500.000=) 2.000.000 TL’nin ‘Kambiyo Karları’ hesabına vasıtasıyla dönem kazancının tespitinde gelir olarak dikkate alınması gerekmektedir.

100.000 İngiliz Sterlin’nin 31.12.2021 tarihi itibarıyla değerlemeye esas döviz alış kuruyla değerlemesi sonucu oluşan yeni değeri (100.000*10,50=) 1.050.000 TL’dir. Değerleme sonucu ortaya çıkan negatif kur farkı olan (1.090.000-1.050.000=)40.000 TL’nin ‘Kambiyo Zararları’ hesabı vasıtasıyla dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınması gerekmektedir.

Şirketin kasasında bulunan yabancı paraların değerleme işlemlerine ilişkin yapılması gereken 31.12.2021 tarihine ilişkin muhasebe kayıtları şu şekildedir.

100 Kasa 646 Kambiyo Karları	1.350.000	1.350.000
100 Kasa 646 Kambiyo Karları	2.000.000	2.000.000
656 Kambiyo Zaraları 102 Bankalar	40.000	40.000
646 Kambiyo Zaraları 690 Dönem Karı veya Zararı	3.350.000	3.350.000
690 Dönem Karı veya Zararı 656 Kambiyo Zararları	40.000	40.000

Yatırım teşvik belgesi kapsamında yurtdışından getirilerek sermaye olarak konulan yabancı paraların değerleme farkları fona alınarak vergiden istisna tutulabilir.

Yurtdışından getirilerek sermaye olarak konulan yabancı paraların değerlemesine ilişkin 7103 sayılı Kanun’un 11’inci maddesi ile VUK 280/A maddesi ihdas edilmiştir. Söz konusu madde uyarınca; yatırım teşvik belgesi kapsamında yatırım yapacak tam mükellef sermaye şirketlerine, işe başladıkları hesap dönemini takip eden hesap dönemi sonuna kadar yurtdışından getirilerek sermaye olarak konulan yabancı paraların, söz konusu dönem zarfında yatırım teşvik belgesi kapsamında sarf olunan kısmı nedeniyle oluşan kur farkları pasifte özel bir fon hesabına alınabilecektir. Bu durumda olumlu kur farkları bu hesabın alacağına, olumsuz kur farkları ise bu hesabın borcuna kaydedilir.

Sermaye olarak konulan bu yabancı paraların, işe başlanılan hesap dönemini takip eden hesap dönemi sonuna kadar herhangi bir suretle sarf edilmeyen kısmı; bu hesap dönemlerine ait vergilendirme döneminin sonuna kadar mukayyet değerleriyle, işe başlanılan hesap dönemini takip eden hesap döneminin sonu itibariyle VUK ‘un 280’inci maddesine göre değerlenecektir.

Bu kapsamında oluşan fon hesabı, sermayeye ilave edilme dışında, herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledildiği veya işletmeden çekildiği taktirde, bu işlemlerin yapıldığı dönemlerin kazancı ile ilişkilendirilmeksizin, bu dönemlerde vergiye tutulacaktır. Kurumlar Vergisi Kanununa göre yapılan devir ve bölünme işlemleri hariç, şirketin tasfiyesi halinde de bu hüküm uygulanacaktır.

Mükelleflerin bu düzenlemeden yararlanabilmeleri için ticaret siciline tescil tarihini izleyen üçüncü ayın sonuna kadar yatırım teşvik belgesi almak için başvuruda bulunmuş ve işe başlanılan hesap dönemini takip eden hesap dönemi sonuna kadar bu belgeyi almış olması gerekmektedir. Söz konusu yabancı paralar; başvurunun süresi içinde yapılmaması halinde müteakip ilk vergilendirme dönemi, yatırım teşvik belgesinin alınamaması halinde ise işe başlanılan hesap dönemini takip eden hesap dönemi sonu itibarıyla VUK’un 280’inci maddesine göre değerleme yapılacaktır. Bu kapsamda uygulama ilişkin olarak usul ve esasların belirlenmesi amacıyla Gelir İdaresi Başkanlığınca 495 no.lu VUK Genel Tebliği yayınlanmıştır.

Dönem sonlarında yapılan kur farkı değerlemelerinin KDV karşısındaki durumu.

KDVK’ nın 26’ncı maddesine göre; ‘Bedelin döviz ile hesaplanması halinde döviz, vergiyi doğuran olayın meydana geldiği andaki cari kur üzerinden Türk parasına çevrilir.

Öte yandan KDV Genel Uygulama Tebliği’nin ‘3-A/5.3. Kur Farkları’ bölümüne göre;
‘Bedelin döviz cinsinden veya dövize endekslenerek ifade edildiği işlemlerde, bedelin kısmen veya tamamen vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu tarihten sonra ödenmesi halinde, satıcı lehine ortaya çıkan kur farkları KDV matrahına dahildir. Buna göre matraha dahil olacak kur farklarının hesabında mal ve hizmet bedeline isabet eden kur farkları dikkate alınır, hesaplanan KDV’ye ilişkin ortaya çıkan kur farkları matraha dahil edilmez. Buna göre teslim veya hizmetin yapıldığı tarih ile bedelin tahsil edildiği tarih arasında ortaya çıkan lehte kur farkı için satıcı tarafından fatura düzenlenmek ve faturada gösterilen kur farkına, teslim veya hizmetin yapıldığı tarihte bu işlemler için geçerli olan oran uygulanmak suretiyle KDV hesaplanır.

Bedelin tahsil edildiği tarihte alıcı lehine kur farkı oluşması halinde, kur farkı tutarı üzerinden alıcı tarafından satıcıya bir fatura düzenlenerek teslim ve hizmetin yapıldığı tarihteki oran üzerinden KDV hesaplanması gerekmektedir.

Yılsonlarında ve geçici vergi dönemlerinde Vergi Usul Kanunu uyarınca yapılan değerlemeler sonucu oluşan kur farkları üzerinden KDV hesaplanmaz.

Yukarıda yer alan tebliğ düzenlemesinden de anlaşılacağı üzere, gelir veya kurumlar vergisi matrahının hesaplanmasına yönelik olarak yapılan dönem sonu değerleme işlemleri sonucunda ortaya çıkan lehte ve aleyhte kur farkları KDV’ye tabi bulunmamakktadır.

Örnek: (A) Ltd.Şti.,(B) A.Ş.’ye mal tesliminde bulunmuş, bu teslime ilişkin 2.000 Dolar üzerinden 360 Dolar KDV hesaplanmıştır. Teslim tarihinde döviz kuru 8 TL iken 6 ay sonra yapılan ödeme sırasında döviz kuru 8,80 TL olmuştur. Buna göre, teslime konu malın bedeli 2.000 Dolar üzerinden ortaya çıkan kur farkı 1.600 TL [(8.80-8)*2.000] olup, bu fark üzerinden 288 TL KDV hesaplanacaktır.(A) Ltd.Şti. tarafından,(B) A.Ş.’ye düzenlenecek kur farkı faturasında; matrah 1.600 TL, hesaplanan KDV ise 288 TL olacaktır.

Sonuç

Kurumlar ve Gelir Vergisi Kanunlarına göre ödenecek vergilerin doğru olarak hesaplanması ve Finansal raporların gerçeği yansıtmasında dövizli işlemlerin değerlemesi son derece önem arz etmektedir. Son dönemde dövizdeki hareketlilik döviz cinsinden varlıkları bulunan işletmelerin değerleme sonucu vergi ödemelerine, döviz cinsinden yükümlülükleri bulunan işletmelerin bilançolarının zarar sebebiyle bozulmasına yol açmaktadır. Hatırlanacağı üzere 2018 yılındaki kur atağından sonra 6102 Sayılı kanunun 376.maddesine göre borca batıklık halinde teknik iflas hesabında kur farkı zararlarının dikkate alınmaması şeklinde bir düzenleme yapılmıştı, Umulur ki, kur farkı gelirlerini vergi dışı tutacak bir yöntem Gelir İdaresi yetkilileri tarafından uygulamaya konularak iş dünyası tarafından sıkça eleştirilen kur farklarından vergi alınmasının önüne geçilmiş olur.

KAYNAKLAR

VUK,

KDVK

Maliye Hesap Uzmanları Derneği Vergi Dünyası Dönem Sonu İşlemleri Kitapçığı ve Beyanname Düzenleme Kılavuzu

31.12.2021

Kaynak: www.MuhasebeTR.com