Ay: Mart 2024

A-Hangi Ülkelere Yapılan İhracatlara İlişkin Bedellerin Türkiye’ye Getirilmesi Şart Değil ve Getirilse Bile %40’inin TL’ye Çevrilmesi Zorunlu Değil?

Aşağıdaki ülkelere yapılan ihracatlara ilişkin bedellerin Türkiye’ye getirilmesi şart olmadığından, bu ülkelerden Türkiye’ye getirilen ihracat bedellerin %40’nın TL’ye çevrilmesine gerek bulunmamaktadır (EK-2- İhracat Bedelinin Yurda Getirilmesinde İstisna Tanınan Ülkeler):

1	Afganistan	13	Güney Sudan	25	Nijerya
2	Angola	14	İran	26	Senegal
3	Belarus	15	Kamerun	27	Somali
4	Benin	16	Kenya	28	Sudan
5	Cibuti	17	Kırgızistan	29	Suriye
6	Demok. Kongo Cumh	18	Kongo Cumhuriyeti	30	Tacikistan
7	Etiyopya	19	Kuzey Kore	31	Tanzanya
8	Fildişi Sahili	20	Küba	32	Venezuela
9	Filistin	21	Liberya	33	Yemen
10	Gabon	22	Lübnan
11	Gana	23	Mali
12	Gine	24	Moldova

Örnek-1:

20.01.2024 tarihinde Afganistan’a temizlik ürünü İhraç eden (Y) Dış Tic. A.Ş.’nin bazı işlemleri şöyledir:

İşlemler	Tutar
İhracat Bedeli (ABD Doları)	5.200.000
Türkiye’ye Getirilmesi Zorunlu Olan İhracat Bedeli (ABD Doları)	0
03.02.2024 Tarihinde Türkiye’ye Getirilen  İhracat Bedeli(ABD Doları)	5.200.000
TL’ye Çevrilmesi Gereken İhracat Bedeli (ABD Doları)	0

B-Hangi Ülkelere Yapılan İhracatlara İlişkin Bedellerin Sadece %50’sinin Türkiye’ye Getiirlmesi Şart ve Getirilen Bedellerin %40’inin TL’ye Çevrilmesi Zorunludur?

Aşağıdaki ülkelere yapılan ihracatlara ilişkin bedellerin %50’sinin Türkiye’ye getirilmesi şart olduğundan, bu ülkelerden Türkiye’ye getirilen ihracat bedellerinin %50’sinin %40’nın TL’ye çevrilmesi zorunludur (EK: 3 İhracat Bedelinin Yurda Getirilmesinde Gümrük Beyannamesinde Yer Alan Tutarın %50’sinin Tasarrufunun Serbest Bırakıldığı Ülkeler)

1	Azerbaycan
2	Cezayir
3	Fas
4	Kazakistan
5	Libya
6	Özbekistan
7	Tunus
8	Türkmenistan
9	Ukrayna

Örnek-2:

10.01.2024  tarihinde Özbekistan’a Çocuk Bezi İhraç eden (M) Dış Tic. A.Ş.’nin bazı işlemleri şöyledir:

İşlemler	Tutar
İhracat Bedeli (ABD Doları)	5.000.000
Türkiye’ye Getirilmesi Zorunlu Olan İhracat Bedeli (ABD Doları)	2.500.000
03.02.2024 Tarihli İhracat Bedeli Kabul Belgesi Tutarı (ABD Doları)	2.500.000
TL’ye Çevrilmesi Gereken İhracat Bedeli (2.500.000 %40) (ABD Doları)	1.000.000
03.02.2024 Tarihli Dolar Kuru (TL)	31
TL’ye Çevrilen Doların TL Karşılığı	31.000.000

C-Hangi Ülkelere Yapılan İhracatlara İlişkin Bedellerin %40’nın TL’ye Çevrilmesi Zorunludur?

Aşağıdaki ülkelere yapılan ihracatlara ilişkin bedellerin Türkiye’ye getirilmesi şart olduğundan, bu ülkelerden Türkiye’ye getirilen ihracat bedellerin %40’inin TL’ye çevrilmesi zorunludur.

1	Irak	8	Suudi Arabistan	15	Hindistan
2	ABD	9	Ürdün	16	Güney Kore
3	Avrupa Ülkeleri	10	Küveyt	17	Pakistan
4	Çin	11	Katar	18	Arjantin
5	Japonya	12	Dubai	19	Brezilya
6	İsrail	13	Tunus	20	Şili
7	Mısır	14	Cezayir

Kaynak:

Tarihi ve Numarası	Yasal Dayanak
06.11.2018	TC Merkez Bankası İhracat Genelgesi
02.02.2024-2845126	Hazine ve Maliye Bakanlığı Yazısı

29.02.2024

Kaynak: www.MuhasebeTR.com

Ülkemizde her yıl maalesef yüzlerce iş kazası yaşanmaktadır, İş kazaları, başta inşaat işyerleri olmak üzere özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çok sıkça meydana gelmektedir bu iş kazaları sonucunda yaralanan çalışanların bir kısmı çalışmaya devam edememektedirler, uzun süren tedavi süreçleri olmakta olup iş görmezlik raporlar almaktadırlar. 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 13. Maddesinde İş Kazasının tanım olarak;  Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle, Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,  meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olaydır.

İŞ KAZASI NEDİR?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 13’üncü maddesinde iş kazasının, 14’üncü maddesinde ise meslek hastalığının tanımı yapılmıştır.

İş kazasının tanımı, bildirilmesi ve soruşturulması

MADDE 13- İş kazası;

a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

b) (Değişik: 17/4/2008-5754/8 Md.) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

d) (Değişik: 17/4/2008-5754/8 Md.) Bu Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay olarak tanımlanmıştır.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa Göre İş Kazası Tanımı

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu “Tanımlar” başlıklı 3. Maddesi’nin (g) bendinde iş kazası;

g) İş kazası: İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olayı, (1) (25/4/2013 tarihli ve 6462 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle, bu bentte yer alan “özre uğratan” ibaresi “engelli hâle getiren” şeklinde değiştirilmiştir.

İŞ KAZASI SAYILABİLME UNSURLARI

Kanuna göre bir olayın iş kazası sayılabilmesi için,

• İş kazası geçiren kişinin sigortalı sayılması,
• Bir olayın meydana gelmesi,
• Sigortalı sayılan kişinin meydana gelen olay nedeniyle hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale gelmesi, hallerinin bir arada gerçekleşmesi gerekmektedir

İş kazası ve meslek hastalığı hükümleri aşağıda belirtilen sigortalılar hakkında uygulanır

• > Hizmet akdi ile çalışanlar (4/a)
  > Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar ile köy ve mahalle muhtarları (4/b)
  > Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevlerinde çalışanlar
  > Aday çırak, çırak ve stajyerler,
  > Harp Malulleri ile Vazife Malullüğü aylığı bağlanmış malullerden Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamında çalışanlar
  > Türkiye İş Kurumu kursiyerleri
  > Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri
  > İntörn öğrenciler
  > Tarım ve orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan sigortalılar
• > Ek 9 uncu maddede belirtilen şartlarda ev hizmetlerinde çalışan sigortalılar

İş Kanunumuzda İş Kazası Sayılan Haller

5510 sayılı Kanunun 13’üncü maddesinde sayılan hallerde meydana gelen ve sigortalıyı olaylar hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaylar iş kazası sayılır. Buna göre;

• Sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada
• Sigortalının, işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi yüzünden asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
• İşveren tarafından yürütülmekte olan iş dolayısı ile
• Emzikli kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
• Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere toplu olarak götürülüp getirilmeleri sırasında

İŞ KAZASI BİLDİRİM SÜRESİ

İş kazasının bildirimi ve iş kazası bildirim süresi Kanunun (5510) 13’üncü maddesinin ikinci fıkrası ile Ek 5 inci maddesinin beşinci fıkrasında ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 35 inci maddesinde düzenlenmiştir.

Buna göre;

İş kazasının tanımı, bildirilmesi ve soruşturulması MADDE 13- İş kazası;

İş kazasının 4’üncü maddenin birinci fıkrasının;

a) (a) bendi ile 5 inci madde kapsamında bulunan sigortalılar bakımından bunları çalıştıran işveren tarafından, o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal ve Kuruma da en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde,

b) (b) bendi kapsamında bulunan sigortalı bakımından kendisi tarafından, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç işgünü içinde,

c) (Mülga: 17/4/2008-5754/8 md.) (Değişik paragraf: 17/4/2008-5754/8 md.) iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile doğrudan ya da taahhütlü posta ile Kuruma bildirilmesi zorunludur. Bu fıkranın (a) bendinde belirtilen süre, iş kazasının işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmesi halinde, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren başlar.

Kuruma bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı hakkında bir karara varılabilmesi için gerektiğinde, Kurumun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları tarafından veya Bakanlık iş müfettişleri vasıtasıyla soruşturma yapılabilir. Bu soruşturma sonunda yazılı olarak bildirilen hususların gerçeğe uymadığı ve olayın iş kazası olmadığı anlaşılırsa, Kurumca bu olay için yersiz olarak yapılmış bulunan ödemeler, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlardan, 96’ncı madde hükmüne göre tahsil edilir.

İş kazası ve meslek hastalığı bildirgesinin şekli ve içeriği, verilme usûlü ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

SOSYAL SİGORTA İŞLEMLERİ YÖNETMELİĞİ

İş Kazası ve Meslek Hastalığı, Tanımı, Kapsamı, Bildirilmesi ve Soruşturulması

İş kazasının bildirimi ve bildirim süresi

MADDE 35 – (1) İş kazası, Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının;

a) (a) bendinde sayılan sigortalılar ile Kanunun 5 inci maddesinin (a) ve (c) bendinde sayılan sigortalıların iş kazası geçirmeleri hâlinde işverenleri, Kanunun 5 inci maddesinin (b) ve (e) bentlerinde belirtilen sigortalıların iş kazası geçirmeleri hâlinde ise eğitim veya staj gördükleri işyeri işverenleri tarafından kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhâl, Kuruma en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde, Kanunun 5 inci maddesinin (g) bendinde sayılan sigortalının iş kazası geçirmesi hâlinde, işvereni tarafından kazanın olduğu ve ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerdeki yerel kolluk kuvvetlerine derhâl, Kuruma ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde,

b) (b) bendi kapsamında olan sigortalıların iş kazası geçirmeleri hâlinde, bir ayı geçmemek şartıyla kendisi tarafından geçirdiği iş kazasına ilişkin rahatsızlığının bildirimine engel olmadığı günden sonraki üç iş günü içinde,

c) (Ek: RG-16/6/2011-27966) (6) (a) bendi kapsamında tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan sigortalıların iş kazası geçirmesi halinde, kendileri veya işverenleri tarafından kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, Kuruma da en geç üç iş günü içinde,

Ek-7’de yer alan iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesini vermekle yükümlü olanlar tarafından e-sigorta ile Kuruma bildirilir veya doğrudan ya da posta yoluyla ilgili üniteye gönderilir.

(2) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, işverenin kontrolü dışındaki yerlerde iş kazası geçirmeleri hâlinde, iş kazası ile ilgili bilgi alınmasına engel olacak durumlarda, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren bildirim süresi üç iş günüdür.

(3) Bu maddenin birinci fıkrasının (b) bendindeki sigortalıların bildirim yapmalarına engel durumlarını hekim raporu ile veya mücbir sebep olayını belgelemeleri şarttır.

(4) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalıların iş kazası geçirmeleri hâlinde, belirtilen sürelerde işverence bildirim yapılmaması durumunda, bildirimin Kuruma yapıldığı tarihe kadar sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir.

(5) Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı olanların iş kazası geçirmeleri ve bu maddenin birinci fıkrası (b) bendinde belirtilen sürede bildirilmemesi hâlinde, bildirim tarihine kadar geçen süre için yapılacak geçici iş göremezlik ödeneği ödenmez. Bildirim tarihinden sonraki sürelere ait geçici iş göremezlik ödeneği ödenir.

6331 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU İŞ KAZASI BİLDİRİM SÜRESİ

İş kazası ve meslek hastalıklarının kayıt ve bildirimi

MADDE 14 – (1) İşveren;

a) Bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yaparak bunlar ile ilgili raporları düzenler.

b) İşyerinde meydana gelen ancak yaralanma veya ölüme neden olmadığı halde işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan veya çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olan olayları inceleyerek bunlar ile ilgili raporları düzenler.

(2) İşveren, aşağıdaki hallerde belirtilen sürede Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimde bulunur:

a) İş kazalarını kazadan sonraki üç iş günü içinde.

b) Sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını, öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde.

(3) İşyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucuları; meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder.

(4) Sağlık hizmeti sunucuları kendilerine intikal eden iş kazalarını, yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları ise meslek hastalığı tanısı koydukları vakaları en geç on gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir.

(5) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Sağlık Bakanlığının uygun görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenir.

SGK Genelgesi 2016/21 Kısa Vadeli Sigorta Kolları İşlemleri

1.1.3.İş Kazasının Bildirimi ve Bildirim Süresi

İş kazasının bildirimi ve bildirim süresi Kanunun 13’üncü maddesinin ikinci fıkrası ile Ek 5 inci maddesinin beşinci fıkrasında ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 35 inci maddesinde düzenlenmiştir.

Buna göre;

Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalılar, 5 inci maddesinin (a), (b), (c) ve (e) bendinde sayılan sigortalılar ile Ek 9 uncu maddesinde belirtilen şartlarda ev hizmetlerinde çalışan sigortalılar ve intörn öğrencilerin iş kazası geçirmeleri halinde işverenleri tarafından kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, Kuruma da kazadan sonraki,

Kanunun 5 inci maddesinin (g) bendinde sayılan sigortalının iş kazası geçirmesi halinde, işvereni tarafından kazanın olduğu ve ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerdeki yerel kolluk kuvvetlerine derhal, Kuruma da kazadan sonraki,

Kanunun Ek 5 inci maddede belirtilen tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan sigortalıların ise kendilerince veya işverenlerince kolluk kuvvetlerine derhal, Kuruma da kazadan sonraki,

3 iş günü içinde bildirilmesi gerekmektedir.

Sigortalıların, işverenin kontrolü dışındaki yerlerde iş kazası geçirmeleri halinde ise, iş kazası ile ilgili bilgi almasına engel olacak durumlarda, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren bildirim süresi 3 iş günüdür

Meydana gelen iş kazasının işveren tarafından Kuruma e-Bildirim programı üzerinden bildirilmesi gerekmektedir. Elektronik İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formuna www.sgk.gov.tr adresinden, (Değişiklik, 10/7/2018 tarihli ve 2018/26 sayılı Genelge) ulaşılabilecektir.

Ancak, bilgi işlem altyapısında meydana gelen arızalar ya da elektronik erişimin sağlanamaması, e-Bildirge şifresi alınamaması gibi nedenlerle, bildirimin elektronik ortamda yapılamaması durumunda, işverenlerce veya sigortalılarca (Değişiklik, 10/7/2018 tarihli ve 2018/26 sayılı Genelge ) www.sgk.gov.tr adresinde yer alan İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu ile kâğıt ortamında (Ek-13) veya aynı bilgileri taşıyan dilekçe ile yasal süresinde Kuruma yapılması halinde bildirim geçerli sayılacaktır.

 Dilekçe ile yapılan bildirimde sigortalının T.C. kimlik numarası, sigorta sicil numarası, adı ve soyadı, doğum tarihi, işyerinde yaptığı iş, işyerinde çalışmaya başladığı tarih, iş kazasının vuku bulduğu yer, tarihi, saati, oluş şekli, tanıkların ad ve soyadları, işyerinin adresi, işverenin adı, soyadı, unvanı, ikametgâh bilgileri, şirket merkezi bilgileri ile imzalarının da bulunması gerekmektedir. Ancak ilgili ünite tarafından istatistik kayıtları ve iş kazasının tespiti açısından gerekli görülen diğer bilgiler ise işverene yazı yazılmak suretiyle istenilecektir.

Adi posta ile yapılan bildirimlerde Kurum kayıtlarına intikal tarihi, taahhütlü, iadeli taahhütlü, acele posta veya Alo POST, PTT kargo ile yapılan bildirimlerde ise postaya veriliş tarihi esas alınacaktır. Bildirimlerin işyerinin bağlı bulunduğu sosyal güvenlik il müdürlüğüne/sosyal güvenlik merkezlerine yapılması gerekmektedir. Ancak Kurumun başka bir müdürlüğüne yapılan bildirimler işyerinin bağlı bulunduğu müdürlüğe yapılmış gibi kabul edilecektir. Sosyal güvenlik il müdürlüğü/sosyal güvenlik merkezlerine kâğıt ortamında yapılan bildirimler ilgili ünitenin kısa vadeli sigortalar servislerinde görev yapan yetkili personelce Kurumumuz Intra sayfasında yer alan Uygulamalar, İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu ekranından girilerek Kurum kayıtlarına işlenecektir. Bu şekilde farklı birime gönderilen ve sisteme işlenen iş kazası ve meslek hastalığı bildirimine ait evrakların kâğıt ortamında sigortalının işyerinin bağlı bulunduğu ilgili üniteye gönderilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan 6331 sayılı Kanuna göre, sağlık hizmet sunucuları tarafından iş kazası ve meslek hastalığı bildiriminin yapılmış olması, işverenin 5510 sayılı Kanunun 13 ve 14’üncü maddelerinde belirtilen iş kazası ve meslek hastalığı bildirim ile ilgili yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

İŞ KAZASI GEÇ BİLDİRİM CEZASI 2024

Yukarıda da belirttiğimiz üzere iş kazası geç bildiriminde iş kazasını bildirmeme cezası tutarları 6331 Sayılı Kanun’un 26’ncı maddesi esas alınarak hesaplanır ve iş kazasını geç bildirmenin cezası işyerinin çalışan sayısı ile tehlike sınıfına göre farklılık gösterir. İş kazası bildirimi yapmamanın cezası Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından uygulanır. Dolayısıyla iş kazası bildirim süresi cezası tebliğ tarihinin girilmesi, itiraz ve benzeri tüm işlemler Sosyal Güvenlik Kurumu’nca gerçekleştirilir.

4/a kapsamındaki sigortalıların iş kazası geçirmeleri ve süresinde işverence bildirim yapılmaması durumunda, bildirimin SGK’ya yapıldığı tarihe kadar sigortalıya ödenen/ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil ediliyor.
4/b kapsamında sigortalı olanların iş kazası geçirmeleri ve süresinde bildirilmemesi hâlinde ise bildirim tarihine kadar geçen süre için geçici iş göremezlik ödeneği kendilerine ödenmiyor. Bu durumda sadece bildirim tarihinden sonraki sürelere ait geçici iş göremezlik ödeneği ödeniyor. Bunun yanı sıra, 6331 sayılı Kanunun 26’ncı maddesine istinaden iş kazasının işverence SGK’ya süresinde bildirimi yapılmazsa 2024 yılı için aşağıdaki idari para cezaları uygulanıyor:

İş kazası bildirmeme veya geç bildirme cezası 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa göre 2024 yılında yeniden değerleme oranında Yeniden Değerleme Oranı %58,46) artarak minimum 24.607- TL olmuştur.
Ancak bu tutarlar 10 kişiden az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri için geçerlidir.
İş kazasını bildirmeme ya da geç bildirme cezası işyerlerinin çalışan sayısı ile işyerinin tehlikeli iş statüsüne göre değişmektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından iş kazasının geç bildirimi ya da hiç bildirilmemesi durumunda uygulanan ve tebliğ edilen idari para cezalarının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde ödenmesi durumunda ceza tutarının %25’i yani 1/4’ü oranında indirim yapılır Tebliğ tarihinden itibaren 15 günlük sürenin geçirilmesi durumunda bu indirim sağlanmaz ve ayrıca borca faiz uygulanır.

PERŞEMBE GÜNÜ İŞ KAZASI GEÇİREN İŞÇİYİ EN SON NE ZAMAN SGK’YA BİLDİRİMİ YAPILIR?

Hizmet akdine tabi çalışan sigortalıların iş kazası hallerinin bildirimi işverenleri tarafından yapılmalıdır. İşverenlerin iş kazasını;

Kolluk kuvvetlerine ——–> Derhal
Kuruma ————–> Olayın olduğu tarihten sonraki üç işgünü içerisinde bildirmeleri gerekmektedir.

Örneğin, pazartesi günü iş kazası geçiren sigortalının Kuruma yapılacak iş kazası bildiriminin en geç perşembe günü, çarşamba günü iş kazası geçiren sigortalının ise Kuruma yapılacak iş kazası bildiriminin en geç pazartesi günü yapılması gereklidir.

Hizmet akdine tabi çalışan sigortalıların iş kazası bildirimleri;

> e-sigorta uygulaması ile (uygulama ile: http://uyg.sgk.gov.tr/IsvBildirimFormu/welcome.do) veya

> “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirgesi”  ile doğrudan ya da posta yoluyla sosyal güvenlik il müdürlüğü /sosyal güvenlik merkezine gönderilerek yapılabilir.

Form, http://www.sgk.gov.tr/wps/portal/sgk/tr/calisan/form_ve_dilekceler/formlar adresinden “SGK-032-İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” linki tıklanarak excel formatında bilgisayara indirilebilir.

6331 sayılı Kanunun 14’üncü maddesinde iş kazalarının hem işverenlerce hem de sağlık hizmeti sunucularınca bildirilmesi öngörülmüştür. Buna göre, iş kazası bildiriminin işveren tarafından kazadan sonraki 3 iş günü içinde, sağlık hizmet sunucuları tarafından da iş kazasının sağlık hizmet sunucusuna intikal ettiği tarihten itibaren en geç on gün içinde Kurumumuza yapılması gerekmektedir. İdari para cezasına esas olan bildirim sürelerinin tespitinde; işveren için öngörülen 3 iş günü süresinin başlangıcı olarak iş kazasının meydana geldiği tarihi takip eden gün, sağlık hizmeti sunucuları için öngörülen 10 günlük sürenin başlangıcında ise iş kazası vakasının intikal ettiği sağlık hizmet sunucusuna yapılan poliklinik başvuru tarihi dikkate alınacaktır.

Soru: perşembe günü iş kazası geçiren işçiyi en son ne zaman SGK’ya bildirimi yapılır?

Cevap: “Salı 23:59 kadar bildirim yapılmalıdır. İş kazaları, meydana geldiği günden sonraki 3 iş günü içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmelidir. Yani pazartesi günü olan bir iş kazası için perşembe günü gece yarısına kadar bildirim yapılabilir.
İş kaza bildirimi süresini hesaplarken sadece iş günleri dahil edilir. Yani cumartesi, pazar ve resmî tatil günleri 3 günlük bildirim süresine dahil değildir.
Bildirim süreleri iş günü olarak belirlendiğinden cumartesi, pazar ile resmî tatil günleri hesaba katılmayacak, bu günlere rastlayan kazaların anılan günleri takip eden günden itibaren 3 iş günü içinde bildirilmesi gerekecektir.

YARGITAY’DAN EMSAL KARAR: İŞVERENİN TALİMATI İLE KURULAN TAKIMDA GÖREV ALAN İŞÇİNİN DÜZENLENEN MÜSABAKADA HALI SAHADA FUTBOL OYNARKEN SAKATLANMASI İLE MEYDANA GELEN KAZA OLAYININ İŞ KAZASI OLARAK KABUL EDİLMESİ GEREKİR!

YARGITAY 10. Hukuk Dairesinin kararında;

Dosya içeriğine göre davalı şirketin sigortalı çalışanı olan ve davalı şirketin üyesi olduğu dava dışı K… İş Adamları Derneği tarafından düzenlen 2014-2015 Futbol Turnuvası için davalı şirketi temsil eden yetkili kişinin talimatı ile futbol sorumlusu belirlenerek futbol oynayabilen ve gönüllü olan işçiler tarafından oluşturulan “… 1949” adlı futbol takımı kurulduğu, işverenin talimatı ile kurulan bu takımda görev alan davacının 20.01.2015 tarihli müsabakada, halı sahada futbol oynarken sakatlandığı, meydana gelen kaza olayında, futbol takım kadrosunun davalı şirketçe görevlendirilen takım sorumlusu tarafından şirket çalışanları arasından oluşturulmuş olması, halı saha ve diğer giderlerin turnuvaya katılan şirketlerce ve dolayısıyla davalı şirketçe karşılanmış olması, davalı şirket çalışanlarının halı sahaya gidiş-gelişi için servis ve şoför tahsisinin davalı şirketçe sağlanmış olması karşısında, davalı şirketin iş organizasyonu içerisinde görevlendirildiği, bu nedenle 5510 sayılı Yasanın 13. maddesi birinci fıkrasının c bendi hükmünde belirtildiği şekilde “bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda” meydana gelen kaza olayının iş kazası olarak kabul edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

YARGITAY 10. Hukuk Dairesi Esas No: 2018/5771 Karar No: 2022/8783

Özellikle Yargıtay kararında:

• Dosya içeriğine göre davalı şirketin sigortalı çalışanı olduğu,
• Şirketi temsil eden yetkili kişinin talimatı ile futbol sorumlusu belirlenerek futbol oynayabilen ve gönüllü olan işçiler tarafından oluşturulan “… 1949” adlı futbol takımı kurulduğu,
• İşverenin talimatı ile kurulan bu takımda görev alan İşçinin 20.01.2015 tarihli müsabakada, halı sahada futbol oynarken sakatlandığı,
• Meydana gelen kaza olayında, futbol takım kadrosunun davalı şirketçe görevlendirilen takım sorumlusu tarafından şirket çalışanları arasından oluşturulmuş olması,
• Halı saha ve diğer giderlerin turnuvaya katılan şirketlerce ve dolayısıyla davalı şirketçe karşılanmış olması,
• Davalı şirket çalışanlarının halı sahaya gidiş-gelişi için servis ve şoför tahsisinin davalı şirketçe sağlanmış olması,
• Davalı şirketin iş organizasyonu içerisinde görevlendirildiği, bu nedenle 5510 sayılı Yasanın 13. maddesi birinci fıkrasının c bendi hükmünde belirtildiği şekilde “bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda” meydana gelen kaza olayının iş kazası olarak kabul edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Hükmü bulunmaktadır.

ÖZEL OTOMOBİLLE KAZA İÇİN “İŞ KAZASI” KARARI

YARGITAY 10. Hukuk Dairesinin kararında;

Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde, yerel Mahkemece verilen kararın usul ve esasa aykırı olduğunu, müvekkili kurumun medula sistemi üzerinden yapılan kontrollerde iş kazası vaka türünden tedavi kaydının incelendiğini, iş kazasının vaka türünden düzenlenen iş göremezlik raporunun bulunmadığını, belirtilen tarihlerde düzenlenen sağlık belgesi bulunmadığını, olayın iş yerinde yürütülen iş sırasında gerçekleştiğini kanıtlayan davacının beyanı haricinde somut bilgi ve belge bulunmadığını, iş kazası bildiriminde bulunulmadığını, belirterek istinaf talebinde bulunmuştur.

Davalı …vekili istinaf dilekçesinde, yerel Mahkemece verilen kararın dosya kapsamına, usul ve yasalara uygun düşmediğini, işveren tarafından temin edilmeyen araç ile işveren tarafından düzenlenen toplantıya katıldıktan sonra dönüş yolunda trafik kazasının meydana geldiğini, olayın iş kazası sayılabilmesi için sigortalının iş verence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş geliş sırasında meydana gelen ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen engelli hale getiren bir olay olması gerektiğini, davacının olayın iş kazası olduğunun tespiti için Adapazarı Sosyal Güvenlik Merkezine müracaat ettiğini, kurumun yaptığı inceleme sonucu meydana gelen olayın iş kazası olmadığı sonuç ve kanaatine varıldığını belirterek istinaf talebinde bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında SGK kayıtları, tanık beyanları ve tüm dosya kapsamına göre göre davacı ile birlikte aynı araçta bulunan kimselerin kazanın meydana geldiği tarihte … bölgesindeki tüm mağaza sorumlularını kapsayan toplantıya katıldıkları, davacının da içinde olduğu çalışanların bu toplantıya kazaya karışan araç ile gelinmesinin davalı tarafça istendiği, aracın yol masraflarının ödeneceğinin davalı tarafça davacı da dahil araçta bulunan kişilere bildirildiği, toplantının sona ermesi üzerine şubelerine dönmek üzere mesai saatleri içerisinde yola çıktıkları ve kazanın meydana geldiği, davalı şirketin talimatlarının yerine getirilmesi neticesinde meydana gelen kaza ile zarar arasında nedensellik bağının olduğu, 5510 sayılı kanunun 11. Maddesine göre “araçların” da işyeri sayıldığı, davacının kullandığı araç her ne kadar özel araç olsa da davalı şirketçe çalışanların toplantıya gelebilmesi için bir aracın tahsis edilmediği, kaldı ki davacının yaptığı masrafların karşılanacağının belirtildiği, bu haliyle davacının aracının davalı işverence sağlandığı anlaşılmış olup, dava konusu olayın 5510 sayılı Kanun’un 13/e bendi gereğince iş kazası olduğunun kabulünde hata bulunmadığı gerekçeleri ile davalılar vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

İŞYERİNDE İŞÇİNİN BAŞKA BİR İŞÇİYLE YAPTIĞI KAVGADA YARALANMASI İŞ KAZASI MIDIR?

YARGITAY 10. Hukuk Dairesinin kararında;

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile \”…….’ün işyerinde … ile tartıştığı ve tartışma sonucu yaralanmış olduğu kanaatine varılmıştır. Bu kabule göre, olay işyerinde (veya işyeri eklentisinde) gerçekleşmiş olduğundan, salt bu nedenle 5510 sayılı Kanun m.13/a anlamında iş kazası kapsamına girecektir. Bununla birlikte yaralanmaya sebep olan olgunun (kavganın) veya gerçekleştiği işyeri bölümünün (yemekhane vb) ya da gerçekleşme zamanının (mesai süresi içinde veya ara dinlenme / yemek molası sırasında meydana gelmesinin) sonuca etkisi bulunmadığı anlaşılmakla davaya konu somut olayın 5510 sayılı Kanun m.13/a hükmü kapsamına göre iş kazası olduğu sonucuna ulaşılmış, davanın davacı tarafça ispat edilemediği kanısına varılmakla; \” gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, \”…sigortalı dahili davalının beden bütünlüğünün, iş yerinde arızalandığı anlaşılmış olup İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu…\” gerekçesi ile davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

lgili Hukuk

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile, 5510 sayılı Kanun’un 13’üncü maddesi.

,2. \” Hizmet Akdiyle veya Kendi Adına ve Hesabına Bağımsız Çalışan Sigortalıların Tabi Olduğu Kısa Vadeli Sigorta Hükümleri \” başlıklı 3. Bölümde bulunan \”İş kazasının tanımı, bildirilmesi ve

soruşturulması\” başlıklı 13 üncü madde iş kazasının; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle, bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay olarak tanımlanmaktadır.

3. Değerlendirme

1.Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekili tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

YARGITAY 10. Hukuk Dairesi Esas No: 2023/6872 Karar No: 2023/8569

Ayrıca;

YARGITAY 10. Hukuk Dairesinin kararında;

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, davalı ………….Yapı Turizm San. ve Tic. A.Ş.’ne hizmet akdiyle bağlı çalışan kalıpçı işçi …’in, aynı işyerinde kalıpçı işçi olarak çalışan … ile aralarında yaşadıkları sözlü tartışma ve kavga etmeleri sebebi ile …’ın davacıyı karnından bıçaklaması sebebi yaralandığı, ve bu kaza nedeniyle %22 oranında meslekte kazanma gücünü kaybettiği, kusur bilirkişi heyet raporuna göre olayda, davalı ………..Yapı Turizm San. ve Tic. A.Ş.’nin % 35 oranında, davalı işveren çalışanı …’ın %35 oranında, davacı …’in % 30 oranında kusurlu olduğunun belirtildiği görülmüş, belirlenen kusur oranları gözönünde bulundurularak tanzim edilen hesap raporunda meydana gelen iş kazası nedeniyle davacının uğramış olduğu maddi zararın belirlendiği, alınan kusur raporu ve hesap bilirkişi raporunun denetime elverişli ve hukuka uygun olduğuna karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

1. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davalı vekili istinaf dilekçesinde, davacının iş yerinde başka bir işçi ile kavga ettiğini kendi aralarında kişisel husumetten kaynaklanan davanın işin yürütülmesi ile alakalı olmadığını, işverenin kusuru bulunmadığını, işverene yüklenen kusur oranı kabul etmediklerini ayrıca 50.000 TL manevi tazminat talep edilen olayda 40.000 TL manevi tazminata hükmedilmesinin fazla olduğunu beyan ederek kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davacı vekili istinaf dilekçesinde, davacının davalı şirkette çalışmakta iken aynı işveren adına çalışan işçi … tarafından bıçaklanması ile iş kazası geçirdiğini, hayati tehlikesinin oluştuğunu 3 gün yoğun bakım ünitesinde kaldığını, uzun süre iyileşemeyerek büyük bir acı çektiğini, manevi tazminat miktarının düşük olduğunu beyan ederek kararın manevi tazminat yönünden kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, davacının davalı şirkette inşaat işçisi olarak çalışmakta iken malzeme yüzünden sigortalı işçi … ile tartıştığı bu tartışma sonrasında …’ ın davacıyı bıçakladığı, davalı şirketin işyerinde alınması gereken iş sağlığı ve iş güvenliği tedbirini almadığı, bu konuda işçilere gerekli eğitimi vermediği, eğer eğitim verilseydi iş güvenliği ve iş sağlığı hakkındaki bilincin oluşacağı, birbirlerine zarar vermeyeceği, kavgayı saldırı boyutuna taşımayacakları, işçiler arasında gerekli diyalog ortamının kurulmadığı, gibi risk değerlendirmesinin de yapılmadığı, anlaşıldığından işverenin 1. derecede kusurlu olduğuna dair mahkeme kabulünün yerinde olduğu, verilen %35 kusur oranının dosya kapsamıyla örtüştüğü nitekim diğer işçi bıçaklayan …’a % 35 kazalı davacı …’e de %30 oranında kusur verdiği, kusura ilişkin itirazın yersiz olduğu, kaza tarihi olan 2017 tarihi itibarıyla davacının 42 yaşında olduğu olay nedeni ile %22 oranında malül kaldığı anlaşılmakla ,davacının manevi tazminat talebine ilişkin olarak yapılan değerlendirmede olayın oluş şekli, kusur oranlarına, elem ve ızdırabın derecesine, tarafların sosyal ve ekonomik durumuna, paranın alım gücüne, özellikle 26.06.1966 gün ve 1966/7-7 sayılı İçtihadı Birleştirme kararının içeriğine ve ön gördüğü koşulların somut olayda gerçekleşme biçimine, oranına, niteliğine, hak ve nesafet kurallarına göre davacı için takdir edilen manevi tazminatın normal olduğu gerekçesi ile davalı vekilinin ve davacı vekilinin istinaf başvurusunun ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili, davacı lehine hükmedilen manevi tazminat miktarının düşük olduğunu belirterek temyiz etmiştir.

2.Davalı vekili, davacının iş yerinde başka bir işçi ile kavga ettiğini kendi aralarında kişisel husumetten kaynaklanan kavganın işin yürütülmesi ile alakalı olmadığını, işverene yüklenen kusur oranını kabul etmediklerini, ayrıca hükmedilen manevi tazminatın fazla olduğunu beyan ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe C.A. Davacı vekilinin kısmen reddedilen manevi tazminata yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, iş kazasında sürekli iş göremezliğe uğrayan sigortalının maddi tazminat istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunun 417’nci maddesi, 5510 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesi ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunun 4 üncü maddesi hükümleridir.

3. Değerlendirme

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalı vekili tarafından maddi tazminat talebine dair kurulan hükümle ilgili temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle,

1. Davacı vekilinin, kısmen reddedilen manevi tazminata ilişkin temyiz isteminin miktardan REDDİNE,

2. Davalı vekilinin davacı lehine hükmedilen manevi tazminata ilişkin temyiz isteminin miktardan REDDİNE,

3.Davalı vekilinin, davacı lehine hükmedilen maddi tazminata yönelik Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

YARGITAY 10. Hukuk Dairesi Esas No: 2023/9833 Karar No: 2023/8311

SONUÇ OLARAK

İş kazası açısından uygulanması gereken kanun 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’dur. Kanunun 13. maddesine göre iş kazası;

“a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak iş yeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

d) Bu Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır.” şeklinde tanımlanarak 506 sayılı Kanun’da belirtilen iş kazası kavramı genişletilmiştir. 5510 sayılı Kanun bakımından inceleme yapıldığında sosyal güvenlik hukuku anlamında iş kazası unsurları kazaya uğrayanın 5510 sayılı Kanun anlamında sigortalı sayılması, sigortalının kazaya uğraması, sigortalının kaza sonucu bedensel veya ruhsal bir zarara uğraması ve kaza ile sigortalının uğradığı bedensel zarar arasında uygun nedensellik bağının bulunmasıdır (Güzel, A./Okur, A.R./Caniklioğlu, N.: Sosyal Güvenlik Hukuku, İstanbul 2014, s. 417-432). 5510 sayılı Kanun’da iş kazası sayılan hâllerden (b) bendi dışında kazanın yapılan işle ilgisi aranmamaktadır. İş kazası kavramının kanunda bu şekilde geniş düzenlenmesinin sebebi sosyal güvenlik hakkının koruyucu kapsamının mümkün olduğunca genişletilmesinin amaçlanmasıdır (Süzek, S.: İş Hukuku (Genel Esaslar ve Bireysel İş Hukuku), İstanbul 2015, s. 449)

İlgili Yargıtay kararlarına göre;

• İşçinin başka bir işçiyle yaptığı kavgada yaralanması durumunda “kavgadan

Kaynaklı” da olsa işçinin zarar gördüğü olayın işyerinde (veya işyeri eklentisinde) gerçekleşmesi halinde 5510 Sayılı Kanun m.13/a anlamında iş kazası kapsamına girecektir. Yine yaralanmaya sebep olan kavganın veya gerçekleştiği işyeri bölümünün (yemekhane vb) ya da gerçekleşme zamanının (mesai süresi içinde veya ara dinlenme / yemek molası sırasında meydana gelmesinin) sonuca etkisi olmayacaktır.

• Ayrıca diğer Yargıtay kararında;

“İŞYERİNDE İŞÇİNİN BAŞKA BİR İŞÇİYLE YAPTIĞI KAVGADA YARALANMASI” şirketin işyerinde alınması gereken iş sağlığı ve iş güvenliği tedbirini almadığı, bu konuda işçilere gerekli eğitimi vermediği, eğer eğitim verilseydi iş güvenliği ve iş sağlığı hakkındaki bilincin oluşacağı, birbirlerine zarar vermeyeceği, kavgayı saldırı boyutuna taşımayacakları, işçiler arasında gerekli diyalog ortamının kurulmadığı, gibi risk değerlendirmesinin de yapılmadığı, anlaşıldığından işverenin 1. derecede kusurlu olduğuna dair mahkeme kabulünün yerinde olduğu, verilen %35 kusur oranının dosya kapsamıyla örtüştüğünü kabul etmektedir.

01.03.2024

Kaynak: www.MuhasebeTR.com

İşverenlerin İş Kanunu bakımından yükümlü oldukları hususlardan birisi de herhangi bir işçinin işten ayrılması durumunda; işçinin yaptığı işi ve ne süredir çalıştığını gösteren belgeyi vermektir. Bu belgeye çalışma belgesi denilmektedir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 28’inci maddesinde “Çalışma Belgesi” hüküm altına alınmıştır.

“İşten ayrılan işçiye, işveren tarafından işinin çeşidinin ne olduğunu ve süresini gösteren bir belge verilir. Belgenin vaktinde verilmemesinden veya belgede doğru olmayan bilgiler bulunmasından zarar gören işçi veyahut işçiyi işine alan yeni işveren eski işverenden tazminat isteyebilir. Bu belgeler her türlü resim ve harçtan muaftır.”

Çalışma belgesine ilişkin hüküm aynı zamanda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 426’ncı maddesinde hüküm altındadır:

“İşveren, işçinin isteği üzerine her zaman, işin türünü ve süresini içeren bir hizmet belgesi vermekle yükümlüdür.

 

İşçinin açıkça istemde bulunması hâlinde, hizmet belgesinde onun iş görmedeki becerisi ile tutum ve davranışları da belirtilir.

Hizmet belgesinin zamanında verilmemesinden veya belgede doğru olmayan bilgiler bulunmasından zarar gören işçi veya işçiyi işe alan yeni işveren, eski işverenden tazminat isteyebilir.”

Görüldüğü üzere çalışma belgesi hem İş Kanunu hem de Türk Borçlar Kanunu kapsamında verilmesi zorunlu tutulan bir belgedir.

Çalışma belgesinin şekli konusunda ise ilgili kanunlarda herhangi bir şart öngörülmemiştir. Ancak çalışma belgesi işlevi itibarıyla işçinin yeni işverene vereceği böylece kendisi ile ilgili bir kanaate varılacağı düşünüldüğünde, eski işyerinin unvanı, işçiye ait kimlik bilgileri, işe başlama ve bitiş tarihi, çalıştığı bölüm, görevi, unvanı ve çalışma süresi gibi bilgilerin çalışma belgesi içeriğinde mutlaka yer alması gerekmektedir.

Ek olarak çalışma belgesinin işveren tarafından, çalışanın talebi olmadan ve fesih nedenine bakılmaksızın işten ayrılan tüm çalışanlar için düzenlenmesi ve işçinin imzası taşıyan bir suretinin özlük dosyasında muhafaza edilmesi gerekmektedir.

İşten ayrılan işçiye çalışma Belgesi vermemek yahut belgeye gerçeğe aykırı bilgi yazılması hallerinde ise İş Kanunu’nun 99/1-d Maddesi uyarınca, adına çalışma belgesi düzenlenmeyen idari para cezası gündeme gelecektir. İdari para cezasının 2024 yılında geçerli olan tutarı 1.402 TL’dir.

(Kaynak: Resul Kurt / Star Gazetesi | 01.03.2024)

Kaynak: “Çalışma Belgesi Düzenleme Yükümlülüğü” – MuhasebeTR

Gelir vergisi beyan dönemi bugün başlıyor. Beyanname verecekler için, işte pratik bazı bilgiler.

Bütün gelirler için tek bir beyanname

Gerçek kişilerin tüm kaynaklardan elde ettiği gelirler toplanır ve tek bir beyanname ile beyan edilir.

Örneğin bir kişinin hem kira geliri hem beyan edilmesi gereken ücret geliri hem de kâr payı geliri varsa bunlar için ayrı ayrı beyanname verilmez, hepsi tek bir beyannamede toplanır.

Aile reisi beyanı yok

Vergi sistemimizde aile reisi beyanı yoktur. Beyana tabi geliri bulunan aile bireylerinin her birinin geliri için ayrı beyanname verilmesi gerekir.

Beyana tabi geliri olan küçüklerin ve kısıtlıların beyannamesi, bunlar adına düzenlenir, kanuni temsilcisi tarafından imzalanır.

Beyan edilen gelirden daha önce kesilen vergiler hesaplanan vergiden mahsup edilir

Beyan edilen gelir üzerinden yıl için kesinti yapılmışsa, kesilen vergi beyannamede hesaplanan vergiden mahsup edilir. Örneğin işyeri kira geliri elde edenlerin kira bedelinden kesilen vergi ile kâr payı alanların aldıkları kâr payından kesilen vergi, bu gelirlerin beyanı durumunda ödenecek vergiden mahsup edilecektir.

Mahsubun yapılabilmesi için verilecek beyannameye, bu vergileri kesen mükellefin bilgilerinin yer aldığı bir tablonun eklenmesi gerekir. Bazı durumlarda bu kesintilerin ödenecek gelir vergisinden daha fazla olması, dolayısıyla vergi idaresinden vergi iadesi alınması da söz konusu olabilir. Varsa iadenin yazılı bir dilekçe ile vergi dairesinden talep edilmesi gerekir.

Hesaplanan vergiden yurt dışında ödenen vergiler mahsup edilebilir

Beyan edilen gelirler arasında yurt dışından elde edilen örneğin; kira geliri, faiz geliri gibi gelirler varsa, bu gelirler üzerinden yurt dışında ödenen gelir vergisi Türkiye’de mahsup edilebilir. Bunun için yetkili makamlardan alınan belgenin Türk elçilik ya da konsolosluklarına onaylatılması gerekir.

Bir gelir unsurundan doğan zarar diğer gelirlerden mahsup edilebilir

Kural olarak, beyan edilen birden fazla gelir türlerinden birinde ya da birkaçında zarar oluşması durumunda bu zararlar diğer gelirlerden mahsup edilebilir.

Örneğin; kâr payı beyan eden bir kişi aynı zamanda kira geliri de elde ediyorsa ve kiraya verdiği bina için yapmış olduğu giderlerin büyüklüğü nedeniyle kira geliri zarara dönmüşse bu zarar, kâr payı gelirinden indirilebilir. Bu konunun çeşitli istisnaları ve farklı uygulamaları söz konusu, bu nedenle böyle durumlarda mutlaka bir uzmandan yardım almanızı öneririm.

Beyanname üzerinde ayrıca yapılabilecek indirimler

Vergi mevzuatımız kural olarak, gelirin elde edilmesi için yapılan giderlerin kazancın tespitinde dikkate alınmasını öngörüyor. Dolayısıyla gelirin safi tutarı üzerinden vergi hesaplanıyor.

Gelirin elde edilmesiyle doğrudan ilgisi olmayan bazı giderler de beyannamede gelirden düşülebiliyor. Beyannamede indirim konusu yapılabilecek giderlerden bazıları şunlar: 

1- Eğitim ve sağlık harcamaları

Mükellefin kendisine, eşine ve küçük çocuklarına ilişkin eğitim ve sağlık harcamaları beyan edilen gelirden indirilebiliyor. İndirim olanağı beyan edilen gelirin %10’u ile sınırlı. Bu harcamaları indirim olarak dikkate alabilmek için, Türkiye’de yapılması ve gelir ya da kurumlar vergisi mükellefi olan gerçek ya da tüzel kişilerden alınacak belgelerle belgelendirilmesi gerekiyor. 

2- Bağışlar

Bağışın yapıldığı alan veya kuruma bağlı olarak çeşitli sınırlar var. Bazı bağışlar beyan edilen gelirin %5’i sınırı içinde indirilebilirken, bazı bağışlar, örneğin; okul, sağlık tesisleri, huzur evi, rehabilitasyon merkezi gibi yerlere yapılan bağışların tamamı, sınır olmaksızın matrahtan indirilebilir. 

3- Sanat, kültür faaliyetlerine yönelik bağış ve yardımlar

Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından desteklenen birçok faaliyet için yapılan harcama matrahtan indirilebilir. Örneğin; bilimsel kazı çalışmaları, yazma ve nadir eserlerin korunması, kültürel ulusal ya da uluslararası organizasyonlar gibi. Bu bağış ve yardımların tamamı bir sınırlama olmaksızın matrahtan indirilebilir. 

4- Sponsorluk harcamaları

Amatör sporlara yapılan harcamanın tamamı ile profesyonel sporlara yapılan harcamanın %50’si vergi matrahından indirilebilir. İstenen prosedüre uygun olarak yapılmak şartıyla. 

5- Hayat sigortaları ile şahıs sigortalarına ödenen primler

Bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları, vergi matrahından düşülemiyor. Ancak beyanname veren kişinin kendisine, eşine veya küçük çocuklarına ait ödenen hayat sigortası priminin %50’si ile ölüm, kaza, hastalık, sağlık, engellilik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta primlerinin tamamı matrahtan düşülebiliyor.

Bu çerçevede indirilebilecek tutarla ilgili iki sınırlama var: İndirilecek olan tutar beyan edilen gelirin %15’ini ve asgari ücretin yıllık tutarını geçemiyor. 

Beyanname nasıl verilir?

Ticari, zirai ve mesleki kazancı bulunanlar beyannamelerini elektronik ortamda vermek zorunda. Bu tür gelirleri olmayanlar, beyannamelerini elektronik ortamda verebilecekleri gibi kâğıt ortamında da verebilirler.

Ayrıca, geliri sadece kira, ücret, menkul sermaye iradı veya diğer kazanç ve iratların biri veya birkaçından oluşanlar, Gelir İdaresi’nin bir hizmeti olan Hazır Beyan Sistemi’ni kullanarak beyannamelerini verebilirler.

Hazır Beyan Sistemi, Gelir İdaresi’nce çeşitli kaynaklardan elde edilen bilgiler kullanılarak beyannamelerin Gelir İdaresi tarafından otomatik olarak doldurulduğu ve mükelleflerin onayına sunulduğu bir sistem.

Sistemi kullanmak için yapılması gereken, hazirbeyan.gib.gov.tr adresinden veya Dijital Vergi Dairesi (Hazır Beyan Sistemi) üzerinden sisteme ulaşmak, sisteme giriş yapıldığından ekrana yansıyacak olan Gelir İdaresi’nce hazırlanan beyannameyi kontrol etmek, doğruysa onaylamak, değilse düzelterek onaylayarak işlemi tamamlamak.

Gelir İdaresi Başkanlığı’nca hazırlanan, Hazır Beyan Sistemi’ne ilişkin broşür, 20 Şubat 2024 tarihinde Başkanlığın internet sitesinde yayımladı. Sistemi kullanacaklar, bu broşürden yararlanabilirler. 

Beyan ve ödeme zamanı

Gelir vergisi beyannamesi kişinin ikametgâhının bulunduğu yerin vergi dairesine Mart ayının sonuna (Mart ayının son günü tatil olduğundan 1 Nisan akşamına) kadar verilebilir.

Beyanname üzerinde hesaplanacak vergi Mart ve Temmuz ayında iki taksitte ödenir.

(Kaynak: Recep Bıyık / Ekonomim.com | 01.03.2024)

Kaynak: Gelir Vergisi Beyannamesiyle İlgili Son Notlar – MuhasebeTR

Bugünkü çalışmamızda , gelir vergisi döneminde beyan edilecek bazı yurtdışı kaynaklı gelirlerin; gerçek kişiler açısından vergilendirilmesi hususu incelenecektir.

1.YURTDIŞINDA YAPILAN HİSSE SENEDİ ALIM-SATIMININ TÜRKİYE DE VERGİLENDİRİLMESİ

Tam ve dar mükellefiyete tâbi gerçek kişiler tarafından yurt dışında kurulmuş bir şirket tarafından yurt dışında ihraç edilmiş ve ilgili ülkenin menkul kıymetler borsasında kayıtlı olan hisse senetlerinin alım-satımından doğan kazançların vergilendirilmesinde G.V.K.’nun geçici 67’nci maddesi hükmünün uygulanıp uygulanmayacağının tespit edilmesi gerekmektedir.

Buna ilişkin olarak G.V.K.’nun geçici 67’nci maddesinin (13) numaralı fıkrasında şu düzenlemeye yer verilmiştir:

“13) Bu maddede geçen menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı ifadesi, özel bir belirleme yapılmadığı sürece Türkiye’de ihraç edilmiş ve Sermaye Piyasası Kurulu’nca kayda alınmış ve/veya Türkiye’de kurulu menkul kıymet ve vadeli işlem ve opsiyon borsalarında işlem gören menkul kıymetler veya diğer sermaye piyasası araçları ile kayda alınmamış olsa veya menkul kıymet ve vadeli işlem borsalarında işlem görmese dahi Hazine’ce veya diğer kamu tüzel kişilerince ihraç edilecek her türlü menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracını ifade eder.

Bu düzenlemeye göre, G.V.K.’nun geçici 67’nci maddesi hükmü Türkiye’de ihraç edilmiş ve Sermaye Piyasası Kurulu’nca kayda alınmış ve/veya Türkiye’de kurulu menkul kıymetler borsasında işlem gören menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçlarının elde tutulması ve elden çıkarılmasından doğan kazançların vergilendirilmesinde uygulanacaktır

Buna göre ;

Yurt dışında ihraç edilmiş olan hisse senetlerinin alım-satımından doğan kazançlarda vergilendirme G.V.K.’nun Geçici 67’nci maddesi hükmüne göre yapılmayacaktır.

Bu kapsamda olmak üzere, G.V.K.’nun Mükerrer 80’inci maddesinin bir’inci fıkrasının (1) numaralı bendine göre, tam mükellefiyete tâbi kurumlara ait hisse senetlerinin iki yıldan fazla süreyle elde tutulması durumunda elde edilen kazanç değer artış kazancı olarak kabul edilmemesine ilişkin kural dar mükellefiyete tâbi kurumlara ait olan hisse senetleri için uygulanmayacaktır.

Buna göre, dar mükellefiyete tâbi kurumlara ait olan ve yurt dışında ihraç edilmiş hisse senetlerinin alım-satımından doğan kazançlar elde tutulma süresine bakılmaksızın değer artış kazancıdır. Dolayısıyla, bu kazançların genel hükümlere göre vergilendirilmesi gerekmektedir.

2.YURTDIŞINDA ELDE EDİLEN KAR PAYLARI

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun “Mükellefler” başlıklı 3-1/1. maddesinde; Türkiye’de yerleşmiş olan gerçek kişilerin Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirileceği hükme bağlanmıştır.

Aynı Kanunun “Türkiye’de Yerleşme” başlıklı 4.maddesinde ise ;

“Aşağıda yazılı kimseler Türkiye’de yerleşmiş sayılır;

1.İkametgâhı Türkiye’de bulunanlar (İkametgâh, Kanunu Medeninin 19 uncu ve müteakip maddelerinde yazılı olan yerlerdir);

2.Bir takvim yılı içinde Türkiye’de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar (Geçici ayrılmalar Türkiye’de oturma süresini kesmez.)”, hükmü yer almaktadır.

Yine aynı kanunun; 75. maddesinde; sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dışında nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden müteşekkil sermaye dolayısıyla elde ettiği kar payı, faiz, kira ve benzeri iratlar menkul sermaye iradı olduğu belirtilmiş olup, kaynağı ne olursa olsun aşağıda yazılı iratların menkul sermaye iradı sayılacağı belirtilmiştir:

1.Her nevi hisse senetlerinin kâr payları

2.İştirak hisselerinden doğan kazançlar

Gelir Vergisi Kanununun “Gelirin Toplanması ve Beyan” başlıklı 85 inci maddesinde;

“Mükellefler, ikinci maddede yazılı kaynaklardan bir takvim yılı içinde elde ettikleri kazanç ve iratları için bu kanunda aksine hüküm olmadıkça yıllık beyanname verirler. Bu kanuna göre beyanı gereken gelirlerin yıllık beyannamede toplanması zorunludur.

…

Yabancı memleketlerde elde edilen kazanç ve iratlar:

1.Mükellefin bunları Türkiye’de hesaplarına intikal ettirdiği yılda;

2.Türkiye’de hesaplara intikal ettirilmemesinin mükellefin iradesi dışındaki sebeplerden ileri geldiği tevsik olunan hallerde, mükellefin bunlara tasarruf edebildiği yılda;

elde edilmiş sayılır.”hükümleri yer almaktadır.

Ayrıca yine anılan Kanunun 86-1/d maddesinde  ise; bir takvim yılı içinde elde edilen ve toplamı 2600 TL [1](323 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile 2023 yılı için 8.400 , 324 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile 2024 yılı için 13.000[2] ) aşmayan, tevkifata ve istisna uygulamasına konu olmayan menkul ve gayrimenkul sermaye iratları için beyanname verilmeyeceği, diğer gelirler için beyanname verilmesi durumunda bu gelirlerin beyannameye dâhil edilmeyeceği hükme bağlanmıştır.

Buna göre, Türkiye’de tevkif yoluyla vergilendirilmeyen ve istisna uygulamasına konu olmayan yurt dışından elde edilen menkul sermaye iratlarının (faiz, kâr payı vb.) tamamının, yukarıda bahsi geçen hükmü gereğince , 2023 yılı için 8.400,00 TL’yi aşması durumunda yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilmesi gerekmektedir.

Ayrıca , söz konusu Kanunun 123. maddesi hükmüne göre; tam mükelleflerin yabancı memleketlerde elde ettikleri kazanç ve iratlardan mahallinde ödedikleri benzeri vergilerin, Türkiye’de tarh edilen gelir vergisinin yabancı memleketlerde elde edilen kazanç ve iratlara isabet eden kısmından indirilmesi mümkün olup indirilecek miktarın gelir vergisinin yabancı memleketlerde elde edilen kazanç ve iratlara isabet eden kısmından fazla olması halinde, fazla olan tutar indirim konusu yapılamayacaktır.

Ayrıca vergi indiriminin yapılabilmesi için yabancı memlekette ödenen vergilerin gelir üzerinden alınan şahsi bir vergi olması ve yabancı memlekette vergi ödendiğinin yetkili makamlardan alınan ve mahallindeki Türk elçilik veya konsoloslukları, yoksa orada Türk menfaatlerini koruyan memleketin aynı mahiyetteki temsilcileri tarafından tasdik olunan belgelerle tevsik edilmesi şarttı da bulunmaktadır.[3]

3.YURTDIŞINDAN ELDE EDİLEN TELİF BEDELLERİ

Gelir Vergisi Kanunu madde 18 de , Serbest Meslek Kazançlarına yer verilmiş olup , 07.12.2019 tarihinde yürürlüğe giren 7194 sayılı Kanunla , 193 sayılı GVK’nın “Serbest Meslek Kazançlarında” başlıklı 18. Maddesine ekleme yapılmıştır.

“Bu madde kapsamındaki kazançları toplamı 103 üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı aşanlar bu istisnadan faydalanamazlar. Bu durumda olanların, 94 üncü maddenin birinci fıkrası kapsamında tevkifat yapma yükümlülüğü yoktur.”

Yapılan son düzenleme ile serbest meslek kazançlarındaki telif ve ihtira beratı kazanç istisnasından sınırsız bir şekilde yararlanılmasına son verilmiş ve yıllık olarak belirlenen kazanç tutarının aşılması durumunda (2023 yılı için 1.900.000,00 TL) istisnanın uygulanmayacağı ve elde edilen telif hakkı ve ihtira beratı kazancının tamamı için yıllık beyanname verilmesi sağlanmıştır.

• İstisnanın kapsamı nedir ve istisnadan yararlanma şartları nelerdir ?

193 sayılı Kanunun 18 inci maddesinde serbest meslek kazanç istisnasından yararlanan mükellefler ve istisna kapsamında olan eserler sayılmış olup, söz konusu maddede hangi hasılatın istisna kapsamında olduğu da ayrıca belirtilmiştir. Buna göre;

a) Anılan istisnadan yararlanma hakkı; müellif, mütercim, heykeltraş, hattat, ressam, bestekâr, bilgisayar programcısı, mucitler ve bunların kanuni mirasçılarına tanınmıştır.

b) İstisna kapsamına; şiir, hikâye, roman, makale, bilimsel araştırma ve incelemeleri, bilgisayar yazılımı, röportaj, karikatür, fotoğraf, film, video band, radyo ve televizyon senaryo ve oyunu gibi eserler ile ihtira beratları girmektedir.

c) İstisna uygulanacak hasılat, eserlerin; gazete, dergi, bilgisayar ve internet ortamı, radyo, televizyon ve videoda yayınlanması veya kitap, CD, disket, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlarının satılması veya bunlar üzerindeki mevcut hakların devir ve temlik edilmesi veya kiralanması karşılığında elde edilen hasılattır. Eserlerin neşir, temsil, icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi karşılığında alınan bedel ve ücretler de istisna kapsamındaki hasılata dahildir.

(2) 5/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu hükümlerine göre bazı eserlerde kayıt ve tescil zorunlu, bazı eserlerde ise ihtiyari tutulmuştur. 193 sayılı Kanunun 18 inci maddesinde yer alan serbest meslek kazanç istisnasından yararlanabilmek için maddede belirtilen eserlerden kayıt ve tescili zorunlu olanların kayıt ve tescil ettirilmesi şart olup, diğer eserlerde kayıt ve tescil şartı aranmayacaktır.

(3) Kültür ve Turizm Bakanlığınca kayıt-tescil edilen eserlerin, aynı zamanda 193 sayılı Kanunun 18 inci maddesinde sayılan eserler veya bu eserlere benzerlik gösteren eserlerden olması şart olup, 5846 sayılı Kanuna göre kayıt-tescil edilen tüm eserler istisna kapsamına girmemektedir.

Bu noktada; istisna kapsamında bulunan çalışmaların Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasına istinaden tevkifat yapmak mecburiyetinde olanlarca satın alınması halinde, yapılacak ödemelerden gelir vergisi tevkifatı yapılması gerekmektedir.

Tevkifat yapmak mecburiyetinde olanlar aşağıdaki gibi olup , 18 inci madde kapsamına giren serbest meslek işleri dolayısıyla yapılan ödemelerden % 17 oranında tevkifat yapılacağı belirtilmiştir.

• Kamu idare ve müesseseleri,
•  iktisadi kamu müesseseleri,
• sair kurumlar,
• ticaret şirketleri,
• iş ortaklıkları,
• dernekler,
• vakıflar,
• dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri,
• kooperatifler,
• yatırım fonu yönetenler,
• gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı,
• zirai kazançlarını bilanço veya zirai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler

Ödemeyi yapan kişinin dar mükellef olması durumunda, yani yurt dışında mukim bir kişi olması durumunda ise stopaj yapılmamaktadır.

Bunun yanısıra , 27.05.2020 tarih 31137 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan , 311 sıra nolu Gelir Vergisi Genel Tebliğine göre , defter tutma ve belge düzeni ile ilgili açıklamalar yapılmış olup , aşağıda belirtildiği üzere belirli şartlarda defter tutma ve belge düzenleme zorunluluğu ortadan kaldırılmıştır.

Defter tutma ve belge düzeni

MADDE 6 – (1) 213 sayılı Kanunun 172 nci maddesinde defter tutmaya mecbur olanlar sayılmış olup, aynı Kanunun 210 uncu maddesinde ise serbest meslek erbabının serbest meslek kazanç defteri tutacağı hüküm altına alınmıştır. Yine aynı Kanunun 236 ncı maddesinde de serbest meslek erbabının tahsilatları için serbest meslek makbuzu düzenlemek mecburiyetinde olduğu belirtilmiştir.

(2) 193 sayılı Kanunun 18 inci maddesinde belirtilen türden faaliyetlerde bulunan ve eserlerini kısmen veya tamamen aynı Kanunun 94 üncü maddesinde belirtilenler dışındakilere teslim eden serbest meslek erbabının; defter tasdik ettirme (defter-beyan sistemine kaydolma) ve tutma ile belge düzenleme zorunlulukları bulunmaktadır.

Buradan yola çıkarak , yukarıdaki maddede de görülebileceği üzere , yurtdışından telif kazancı elde edildiği durumlarda DEFTER TUTMA VE SERBEST MESLEK MAKBUZU DÜZENLEME ZORUNLULUĞU DEVAM ETMEKTEDİR.

İstisnadan yararlanma durumuna gelince ,

28.07.2011 tarih B.07.1.GİB.4.34.16.01-GVK 18-1130 sayılı İngiltere mukimi yayınevinden alınan telif bedeli Hk. verilen özelgede ; kişi ,yurtdışından telif kazancı olduğunu belirtmesine rağmen ,

Verilen cevapta ;

eser niteliği taşıması durumunda istisnadan faydalanmanız mümkün bulunmaktadır diye ifade geçtikten sonra ,

tevkifat yapmak mecburiyetinde olanlarca satın alınması halinde, tarafınıza yapılacak ödemelerden gelir vergisi tevkifatı yapılacağı ve istisna hadleri içinde kalan bu kazançlarınız için yıllık beyanname verilmeyeceği tabiidir şeklinde açıklama yapılmıştır.

Yurtdışından elde edilen ödemelerde , yurt dışındaki kişiler GVK madde 94’de sayılanlar arasında olmadığından herhangi bir tevkifat sorumluluğunu doğması mümkün değildir. Açıkcası özelge de tam bir cevap verilmemiş ve durum ortada bırakılmıştır.

İlgili düzenlemede; istisna açısından ortada net bir ifade olmadığı açıktır fakat istisnanın yurtdışından elde edilen kazançlarda uygulanmaması için bir sebep de gözükmemektedir.

Bunun yanısıra , defter tutma zorunluluğu olmaksızın , yurtdışından gelen telif kazancı açısından , arizi yapılan işlerde , 2023 yılı arizi kazanç istisnası da dikkate alınabilir. (2023 yılı , 82 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan arızi kazançlara ilişkin istisna tutarı 129.000 TL)

4.YURTDIŞINDAN DÖVİZ OLARAK ELDE EDİLEN ÜCRETİN VERGİLENDİRMESİ

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 3 üncü maddesinde; Türkiye’de yerleşmiş olan gerçek kişilerin Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilecekleri hüküm altına alınmış olup bu Kanunun;

– “Türkiye’de yerleşme” başlıklı 4 üncü maddesinde, “Aşağıda yazılı kimseler Türkiye’de yerleşmiş sayılır.

1. İkametgahı Türkiye’de bulunanlar (İkametgah, Kanunu Medeninin 19’uncu ve müteakip maddelerinde yazılı olan yerlerdir);

2. Bir takvim yılı içinde Türkiye’de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar (Geçici ayrılmalar Türkiye’de oturma süresini kesmez.)”,

– “Mükellefler ve mevzu” başlıklı 6 ncı maddesinde, “Türkiye’de yerleşmiş olmayan gerçek kişiler sadece Türkiye’de elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilirler.”

hükümlerine yer verilmiştir.

Öte yandan, Kanunun 23 üncü maddesinin birinci fıkrasının (14/a) bendine göre, kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan dar mükellefiyete tabi işverenlerin yanında çalışan hizmet erbabına, işverenin Türkiye dışında elde ettiği kazançları üzerinden döviz olarak ödediği ücretlerin gelir vergisinden istisna edileceği hüküm altına alınmıştır.

147 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin “Kanuni ve İş Merkezi Türkiye’de Olmayan Dar Mükellefiyete Tabi İşverenlerce Hizmet Erbabına Döviz Olarak Ödenen Ücretler” başlıklı (1-c) bölümünde;

“…

İstisna hükmünün uygulanmasında, aşağıdaki hususlara dikkat edilecektir.

– İşveren sıfatıyla ücret ödemesinde bulunan kurumların, Türkiye’de herhangi bir kanuni merkezinin veya iş merkezinin bulunmaması gerekir. Türkiye’de kanuni ve iş merkezi olmayan kurumların ise tam mükellef oldukları devlette hangi statüyü taşıdıkları, tüzel kişiliklerinin bulunup bulunmadığı herhangi bir iktisadi işletmelerinin varlığı ya da yokluğu önem taşımayacaktır.

Ayrıca , 18.04.2023 tarih E-46464534-045-6981[4] sayı Yurtdışından döviz olarak elde edilen ücretin vergilendirilmesi konulu özelgede de özetle ;

Kanunî ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan dar mükellefiyete tâbi kurumların bünyesinde çalışan hizmet erbabına ödenen ücretlere istisna uygulanabilmesi için;

• Türkiye’de hizmet arzeden gerçek kişinin bağlı olduğu işverenin dar mükellef kurum olması, bu kurumun da Türkiye’de hiçbir şekilde kazanç elde edecek şekilde faaliyette bulunmaması,
• Dar mükellef kurumda çalışan kişinin hizmet erbâbı ve yapılan ödemenin de ücret niteliğinde olması,
• Dar mükellef kurumun Türkiye’deki personeline yapılacak ödemenin bu kurumun yurtdışı kazançlarından karşılanması,
• Ücretin döviz olarak ödenmesi,
• Ödenen ücretin dar mükellef kurumun Türkiye’deki hesaplarına gider olarak kaydedilmemesi şartlarının bir arada taşıması gerektiği vurgulanmıştır.

5.YURTDIŞINDAN ELDE EDİLEM EMEKLİ MAAŞININ VERGİLENDİRMESİ

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun ;23 üncü maddesinde ücretle ilgili istisnalara yer verilmiş olup ;

• (13) numaralı bendinde, yabancı ülkelerde bulunan sosyal güvenlik kurumları tarafından ödenen emekli, malûliyet, dul ve yetim aylıklarının,

Gereği , yurtdışından elde edilen emekli aylıklarının gelir vergisinden istisna olduğu belirtilmiştir.

 

Ayrıca , 18.04.2023 tarih 38418978-120[23-2020/3]-173145 sayılı Yurt dışından alınan emekli maaşının vergilendirilmesi konulu özelge de belirtildiği üzere ;

…………………………………emeklilik gelirinizin yurtdışında bulunan sosyal güvenlik kurumlarından elde ediliyor olması halinde, bu gelirleriniz Türkiye’de gelir vergisinden istisna edilecek olup, bu gelirleriniz için yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmesi söz konusu olmayacaktır.

Ancak, söz konusu emeklilik gelirinizin yurtdışında bulunan Sosyal Güvenlik Kurumları haricinde özel emeklilik sigorta kuruluşlarından elde ediliyor olması halinde ise, bu gelirlerinizin tevkif suretiyle vergilendirilmemiş ücret geliri olarak Gelir Vergisi Kanununun 95 inci maddesine göre yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilmesi gerektiği tabiidir.[5]

---

[1] 30.12.2022 tarih 32059 sayılı Resmi Gazete

[2] 30.12.2023 tarih 32415 sayılı Resmi Gazete

[3] 12.05.2016 tarih 62030549-120[86-2015/891]-56525 sayılı özelge

[4] Yozgat Valiliği , Defterdarlık Gelir Müdürlüğü , 18.04.2023 tarih E-46464534-045-6981 sayılı özelge

[5] 18.04.2023 tarih 38418978-120[23-2020/3]-17314538418978-120[23-2020/3]-173145 sayılı özelge ,                                         Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı , Gelir Kanunları Gelir Vergileri Grup Müdürlüğü

 

01.03.2024

Kaynak: www.MuhasebeTR.com

T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Kamu Sermayeli Kuruluş ve İşletmeler Genel Müdürlüğü 09 Şubat 2024 tarihinde kamu sermayeli işletmelere gönderdiği “Giyim/Giyecek Yardımı Hk.” konulu E-2876262 sayılı yazısında, kamu sermayeli işletmelerden çalışanlara verilen koruyucu giyim yardımlarının ayni ya da nakdi yapılıp yapılmadığı, yapılan yardımların ve ödemelerin değeri, dayanağı olan mevzuat bilgisi ve iç düzenlemelere dair bilgi vermelerini istemiştir.

Söz konusu yazıda, yasal dayanağına da yer verilerek kamu sermayeli işletmelerde çalışanlara mevzuat gereği verilmesi gereken koruyucu giyim yardımlarının sadece mevzuatta/toplu sözleşmede belirtilen çalışanlarla sınırlı olarak ayni şekilde verilmesi gerektiği, bu yardım karşılığında çalışanlara çek, kupon veya benzeri ödeme araçlarının verilemeyeceği ve nakdi bir ödeme yapılamayacağı belirtilmiştir.

Ayrıca yazıda, çalışanlara verilen koruyucu giyim eşyalarının mülkiyetinin çalışanlara değil kuruluşa ait olduğu yani demirbaş olarak verildiği ifade edilmiştir.

Genel Müdürlüğün neden böyle bir bilgi istediği bilinmiyor ama bir denetim tekniği olan bilgi isteme yazısı dahi ilgili kamu sermayeli işletmelerin yöneticileri ile söz konusu teşekküllerde çalışanları, koruyucu giyim yardımlarının önceki senelerde olduğu gibi giyim çekleriyle ödenip ödenmeyeceği hususunda bir hayli tedirgin etmişe benziyor.

Peki, koruyucu giyim nedir ve kimlere verilmektedir.

Koruyucu giyim; şantiye, atölye, laboratuvar, yeraltı, açık arazi koşullarında görev yapan çalışanlara, görevin gereği olarak görevde kullanması ve görevden ayrılması halinde de iade etmesi için verilen giysi, demirbaş olup, temel prensip bu yardımın ayni olarak yapılması yani idare tarafından satın alınarak çalışanlara verilmesi şeklindedir.

Ancak Sayıştay raporlarına da yansıdığı üzere, kamu sermayeli işletmelerin koruyucu giyim yardımlarını, doğrudan temin veya ihale yaparak yüklenicilerden her bir sözleşmeli çalışan için neredeyse 1 aylık ücret tutarı kadar parasal tutar içeren giyim çekleri temin etmek suretiyle yaptığı, giyim çeki verirken de çalışan ayrımı yapmadan tüm sözleşmeli memur statüsündeki çalışanlara verdiği ve dahası üst yönetimde bulunanların birden fazla giyim çeki aldığı ortaya çıkmıştır.

Teşekkül tarafından temin edilerek çalışanlara verilen koruyucu giyim yardımlarının verilme gerekçesinin yapılan görevin gereği olarak iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak olduğunun altını çizen Sayıştay’ ın söz konusu bulgularına yönelik cevap veren teşekküllerin, cevap vermekte bir hayli zorlandığı görülmektedir.

Zorlanıyorlar çünkü mesele yardımların sadece ayni ya da nakdi şekilde yapılıp yapılmaması da değildir. Mesele koruyucu giyim yardımı için verilen çeklerin temin edildiği yüklenici firmaların anlaşmalı olduğu mağazaların hemen hemen hiçbirisi koruyucu giyim eşyası satmamaktadır.

Bu mağazaların çoğunluğu genelde günlük giyim eşyası satmakta ve giyim çeki alan çalışanlar da söz konusu giyim çekiyle hem kendilerine hem de aile efradına gündelik giyim eşyası satın almaktadır. Haliyle koruyucu giyim yardımı altında yapılan yardımlar, yardımın amacının çok çok dışına çıktığı gibi iş sağlığı ve güvenliği açısından da büyük riskler doğurmaktadır.

Bununla birlikte, bir yandan yargı erki olan Sayıştay’ ın tabiri caizse teşekküllerin başında salladığı Themis kılıcı diğer yandan yine yetkili sendikalar ile mensup olan çalışanların elinde tuttuğu orak ve çekiç teşekkülleri de farklı yollara sevk edebilmektedir.

Hem Sayıştay’ı hem de sendikaları razı etmek gerçekten zor olmalı ki yine doğrudan temin veya ihale yaparak yüklenicilerden temin ettikleri giyim çeklerini çalışanlara dağıtan bazı teşekküller, bu kez Sayıştay’ın gönlünü hoşnut etmek için giyim çeki teslim ettiği sırada toplu sözleşme hükümleri gereği yetkili sendika ile belirlenen koruyucu giyim yardımlarını teslim etmiş mahiyette düzenlenen teslim tesellüm tutanaklarını çalışanlara imzalatarak arşivde saklamaktadırlar.

Bu durum Sayıştay’ı hoşnut eder mi etmez mi bilinmez ama muamelelerin gerçek mahiyetini esas alan Vergi İdaresini pekte hoşnut edeceğe benzemiyor.

Çünkü giyim çeklerini veren teşekküller ve verilmesi hususunda ısrar eden sendikalar, koruyucu giyim yardımı olarak verilen giyim çeklerinin hizmet karşılığı verilen para ve ayın olmadığını ve dahi hizmet karşılığı verildiğinin kabulü halinde de demirbaş olarak verilen giyim eşyası olduğundan bahisle gelir (stopaj) vergisi ödemelerinin gerekmediğini iddia etmektedirler.

Ancak Vergi İdaresi de Vergi Yargısı da yapılan giyim yardımının gelir vergisinden istisna edilebilmesi için; giyim eşyasının işin icabı olarak verilmiş olması, işte giyilen bir giyim eşyası olması, demirbaş niteliğinde olması ve çalışanın işten ayrılması halinde giyim eşyasının geri alınması gerektiğinden bahisle bu şekilde verilen giyim çekleri nedeniyle gelir vergisi ödenmesi gerektiği hususunda hemen hemen mutabıktır.

Giyim çekleri personel mevzuatına ve toplu sözleşme esaslarına göre verilsin ya da verilmesin, verilen giyim çeklerinin ücret geliri elde eden çalışanların gelirinde bir artış meydana getirdiği ve ücret olarak vergilendirilmesi gerektiği izahtan varestedir.

Giyim çekleri ile yapılan ücret ödemesinin 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 27 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendi kapsamında “Demirbaş olarak verilen giyim eşyası (Resmi ve özel daire ve müesseselerce hizmet erbabına işin icabı olarak verilen ve bunların işten ayrılmaları halinde geri alınan giyim eşyası)” olarak değerlendirilmesi ve gelir vergisinden müstesna tutulması mümkün değildir.

Bu nedenle, çalışanlara işin gereği ve demirbaş olarak verilmeyen, ayrıca çalışanın işten ayrılması halinde geri alınabilir nitelikte olmayan giyim çeklerinin içerisinde yer alan parasal tutarların net ücret kabul edilerek brüte iblağ edilip, ücret bordrosuna dâhil edilmek suretiyle 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin (1) numaralı bendine göre gelir vergisi tevkifatına tabi tutulması gerekmektedir.

Çalışanlara verilen giyim çeklerinin içerisinde yer alan parasal tutarların ücret bordrosuna yansıtılmamasının neden olduğu vergi ziyaının boyutu ise bir hayli yüksek çıkmaktadır. Şöyle ki, giyim çekinin teslim edildiği ayda ücret geliri elde eden çalışan hem o aya ait normal ücret gelirini hem de giyim çekini aldığından, giyim çeki içerisinde yer alan parasal tutarının brüte iblağ edilen tutarının tamamı ücretin safi tutarı olmaktadır.

Örneğin, 10.000 çalışana her biri net 40.000,00 Türk lirası parasal tutar içeren giyim çeki verilmesi halinde, giyim çekinin verildiği ayda her bir çalışanın % 15’ lik vergi diliminde olması halinde teşekkülün ödemesi gereken gelir (stopaj) vergisi ((10.000,00*40.000,00/0,85)*%15=) 70 milyon 588 bin 235 Türk lirasına ve giyim çekinin verildiği ayda her bir çalışanın % 35’ lik vergi diliminde olması halinde teşekkülün ödemesi gereken gelir (stopaj) vergisi ((10.000,00*40.000,00/0,65)*%35=) 215 milyon 384 bin 615 Türk lirasına isabet etmektedir.

Giyim çeki ister yılın başında verilsin ister yılın sonunda, teşekkülün söz konusu giyim çekinin verilmesi nedeniyle ödemesi gereken gelir (stopaj) vergisi, ücretin artan oranlı tarife üzerinden vergilendirilmesi nedeniyle 215 milyon 384 bin 615 Türk lirasına isabet etmekte olup, yılın başında verilmesi sadece tahakkuk edecek olan verginin zamana yayılmasını sağlar.

İşin bir de damga vergisi boyutu var ki söz konusu tutar bile birçok teşekkülün ödemiş olduğu kurumlar vergisinden daha fazladır.

Esasen teşekküllerin bir kısmının verilen giyim çeklerini vergiye tabi ücret olarak değerlendirirken bir kısmının ise giyim çeklerinin hizmet karşılığı verilen para ve ayın olmadığı ve dahi hizmet karşılığı verildiğinin kabulü halinde de demirbaş olarak verilen giyim eşyası olduğundan bahisle stopaja tabi ücret olarak değerlendirmeyip, tabiri caizse ipe un serpmelerinin altında yatan ana sebep finansal tablolarının farklı olması ve meselenin duruma göre farklı mali sonuçlar ortaya çıkarmasıdır. Çünkü duruma göre ödenmesi gereken verginin türü ve miktarı değişebilmektedir.

01.03.2023

Kaynak: www.MuhasebeTR.com

2023 takvim yılı gelirlerinin beyan edileceği Gelir Vergisi beyanname verme dönemi 1 Mart’ta başlayacak ve (31 Mart’ın hafta sonuna denk gelmesi nedeniyle) 1 Nisan akşamına kadar devam edecek. Peki, kimlerin gelir vergisi beyannamesi vermesi gerekiyor? Yazımda çok fazla teknik detaylara girmeden bu konuyu ele almaya çalışacağım.

Bilindiği üzere, ülkemizde, gelir veya kazanç elde etmiş olan gerçek kişiler, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’na göre vergilendirilmektedir.

Gelir vergisi, temel olarak beyana dayalı olsa da, yani kişilerin kendi gelirlerini bir beyanname ile vergi idaresine bildirmeleri yoluyla vergilendirilecek olması genel kural olsa da, kanunda yer alan ve belli koşullarda gelirler üzerinden çeşitli oranlarda kesinti yapılarak vergileme, öteden beri toplumun büyük kesimleri için uygulanmaktaydı. Örneğin, tutarı ne olursa olsun tek bir işverenden ücret geliri elde edenler, bankalar üzerinden mevduat faiz geliri elde edenler, yine banka veya aracı kurumlar aracılığıyla yurtiçi hisse senedi alım satımı, repo, tahvil, bono vb. gelir elde edenler örnek verilebilir. Bu tip gelirlerden kaynakta kesinti yapılarak ilgili gelirler, nihai vergileme dediğimiz şekilde, sonrasında başka bir beyana gerek olmaksızın vergilendirilmiş olmaktaydı.

Bu nedenle, düzenli beyanname veren şirketleri bir kenara bırakırsak, Türk toplumunda ticari, zirai ve serbest meslek kazancı elde edenler dışındaki gerçek kişilerin gelirlerini, “beyanname” adı verilen bir form ile beyan etmesi son yıllara kadar pek alışılagelen bir durum değildi.

Türkiye’de gerçek kişilerin beyanname verme zorunlulukları hakkında farkındalık kazandırılmasının ve kira beyannamelerini vergi dairesine gitmeden kolay bir şekilde verebilmelerinin sağlanmasının, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından 2012 yılında “Önceden Hazırlanmış Kira Beyanname Sistemi” ile hız kazandığını bir çoğumuz hatırlar. Sonrasında, sistem Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından daha da geliştirilerek kira dışındaki gelirlerin de dahil edilmesi suretiyle 2016 yılında ismi “Hazır Beyan Sistemi” olarak değiştirilmiş ve “Biz Hazırladık, Siz Onaylayın” sloganıyla günümüzde hizmet vermeye devam etmektedir. Bu sistem özetle, giriş yaptığınızda, idarenin tespit etmiş olduğu gelirlerinizi sisteme önceden yansıttığı ve sizin bunları değiştirme ve bunlara ekleme yapabileceğiniz şekilde güncelleyebildiğiniz ve onay vererek beyannamenizi vermiş olduğunuz, sonunda çıkan vergilerin de ödemelerini yapabildiğiniz bir sistem. Böylece, vergi dairesine gitmeden işlemleri başından sonuna kadar internet üzerinden tamamlayabiliyorsunuz.

Bu kolaylıklarla birlikte, son yıllarda, gerek kanun hükmü değişiklikleri, gerek kanunda yer alan beyanname verme limitlerinin değişmesi, gerek kişilerin gelir elde ettikleri enstrümanların çeşitlerinin artması nedenleriyle, beyanname vermesi gereken gerçek kişilerin sayısında önemli bir artış olduğu görülmektedir.

Bu kapsamda bu günlerde, gerçek kişi vatandaşlarımızdan şu soru sıkça gelmektedir; benim bu yıl beyanname vermem gerekiyor mu?

Bu sorunun cevabını bulabilmeniz için açıkçası geçmiş yıl olan 2023 yılı hakkında biraz kafa yormanız ve birkaç hesap yapmanız gerekiyor. Doğru bir vergi beyanı için biraz finansal geçmişinizi düşünmek ve masaya yatırmak önemli. Şimdi aşağıda yer alan konularda analiz yaparak 2023 yılını yeniden düşünün ve banka hesaplarınızda bir araştırma yapın. Aşağıda yer alan tutarlarda gelir elde ettiyseniz vergi beyannamesi vermeniz gerekebilir.

• 21.000 TL’nin üzerinde konut kira geliri elde ettiyseniz,
• 150.000 TL’nin üzerinde tevkifata tabi- işyeri kira geliri elde ettiyseniz,
• 150.000 TL’nin üzerinde Eurobond geliri elde ettiyseniz,
• Çeşitli mobil uygulamalar veya bankalar aracılığıyla Yurtdışı borsalarda hisse senedi alım satımlarından, temettü ödemelerinden ve boşta duran yabancı paralarınıza verilen nemalardan elde ettiğiniz gelirleriniz varsa ve bunlar yıllık toplam 8.400 TL’yi aşıyorsa,
• Tek veya birden fazla işyeri fark etmeksizin toplam 1.900.000 TL’nin üzerinde ücret geliri elde ettiyseniz,
• Aynı anda veya yıl içinde işyeri değiştirerek birden fazla işyerinden maaş aldıysanız ve seçeceğiniz bir işveren hariç diğerlerinden elde ettiğiniz gelir 150.000 TL’nin üzerindeyse,
• Edinme tarihinden itibaren 5 yıl geçmemiş olan bir gayrimenkulünüzü 2023 yılı içerisinde sattıysanız ve enflasyona göre endekslendiği halde 55.000 TL’nin üzerinde bir kazanç oluştuysa,

beyanname vermeniz ve bu beyan sonucu hesaplanan vergileri 2 eşit taksitte (Mart ve Temmuz aylarında) ödemeniz gerekmektedir. Burada, elde edilme ihtimali en yüksek olan gelirleri sıraladığımı, beyanname verme durumlarının bunlarla sınırlı olmadığını, daha farklı koşullarda da beyanname verilmesi gerekebileceğini unutmayın.

Bu noktada, Gelir İdaresi Başkanlığımızın bir hizmetinden bahsetmek istiyorum. https://intvrg.gib.gov.tr/hazirbeyan/beyannameVermelimiyim.html web sayfasına girerek, 2023 yılında elde etmiş olduğunuz kira, ücret, menkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve iratlara ilişkin gelirlerinizin tutarlarını yazarak beyanname vermeniz gerekip gerekmediğini öğrenebiliyorsunuz. Bu sayfayı kullanarak en azından beyanname verip vermeme hesabınızı kolayca yapabilirsiniz. Tabii bu sayfa tamamen bilgilendirme amaçlı olup herhangi bir bağlayıcılığı yok.

Gelir Tespitinde ve Beyanlarında Dikkat Edilecek Hususlar

Gelirlerinizi tespit ve beyan ederken dikkat etmeniz gereken birkaç hususu da şu şekilde belirtmek istiyorum.

• Konutlardan elde edilen kira gelirlerinde 2023 yılında 21.000 TL’lik istisna bir kişi için tanınan istisna rakamıdır. Yani, konutta birden fazla ortak varsa, her biri kendi beyannamesinden 21.000’er TL düşebilecektir. Bunun yanında gelirlerinizi birden fazla konuttan elde etseniz dahi kişi olarak bir defa 21.000 TL istisna rakamını düşebilirsiniz.
• İşyeri kira beyan sınırı olan 150.000 TL üzeri geliri hesaplarken işyerinizin tevkifata tabi olarak kiralandığını, tevkifat kavramını açıklamak gerekirse- kiralarınızdan belli bir oranda vergi kesintisi yapıldığını varsayıyoruz. İşyerinizin kiralarından kesinti yapılmıyorsa, gelirinizin yıllık toplam 8.400 TL’yi aşması durumunda bu gelirlerinizi beyan etmeniz gerekecektir.
• Sahip olduğunuz Eurobond’ların kupon ödemelerinden elde edilen faiz gelirlerinizden varsa birikmiş faiz ve fazla anapara ödemesi gibi maliyet unsurlarını düşebileceğinizi bilin.
• Yurtdışı hisse senedi alım satımlarda aynı hisse senedinden farklı tarihlerde alım ve satım yaptıysanız, ilk sattığınız hisse senedinin alış fiyatını, ilk aldığınız tarihtekilerle kıyaslamanız ve bu şekilde “ilk giren ilk çıkar” kuralına göre karlarınızı hesaplamanız gerektiğini bilmelisiniz.
• Ücret gelirlerinizi hesaplarken “safi” tutar üzerinden toplama yapmalısınız, yani bordrolarınızda yer alan (gayrisafi) brüt ücretten SGK işçi kesintileri, işsizlik sigorta primi, varsa SGK destekleme primi, yine varsa hayat/şahıs sigorta primleri, sendika aidatları ve engellilik indirimi tutarlarını düştükten sonra kalan tutarlar üzerinden hesaplama yapmalısınız. Bunlar aynı zamanda, bordrolarda kesilen vergilerin, üzerinden hesaplandığı matrahlardır.
• Gayrimenkulün 5 yıl içinde satılması nedeniyle elde edilen gelirlerde, gayrimenkulü alış tarihinizle, satış tarihi arasında %10’u aşan bir enflasyon artışı varsa, alış bedelini TÜFE enflasyon oranında endeksleme yaparak elde ettiğiniz kazançları enflasyondan arındırabilirsiniz. Kanun bu imkanı vermektedir. Bunun hesabı da biraz teknik olmakla birlikte, yine Gelir İdaresi Başkanlığımızın internet ortamındaki https://intvrg.gib.gov.tr/hazirbeyan/artisHesapla.html web sayfası örnek bir hesaplama yapabilmenize imkan vermektedir. Bunun yanında, yapmış olduğunuz giderleri, elden çıkarma dolayısıyla yapılan ve sizin ödediğiniz giderleri ve ödenen vergi ve harçları indirme hakkınız da vardır. Sonrasında çıkan kazancın 55.000 TL’sini istisna olarak indirebileceksiniz.
• Ne suretle olursa olsun gelir vergisi beyannamesi vermeniz gerektiğinde, kendinize, eşinize ve küçük çocuklarınıza ait hayat/şahıs sigorta primleri, eğitim ve sağlık harcamalarınızı ve yapmış olduğunuz bağışları belli oran ve koşullar çerçevesinde beyannamede toplam gelirinizden indirebileceğinizi bilmelisiniz.

Beyanname Vermezsem Ne Olur?

Beyanname verilmezse ne olurun cevabı olarak, kısaca ifade etmek gerekirse vergi idaresi beyan etmeniz gereken gelirleriniz olduğunu tespit ettiğinde, kanunlarda yer alan çeşitli mekanizmaları çalıştırarak, sizden bu vergileri, izaha davet, gönüllü uyum veya olası bir vergi incelemesi kapsamında gecikme faizi ve cezasıyla birlikte tahsil etme yoluna gidecektir.

Endişe verme niyetinde değilim ancak günümüzde gelişen teknoloji ve bankacılık sistemi ile vergi idaresinin geniş bilgi edinme yetkileri birlikte düşünüldüğünde, gelirlerinizin tespit edilmesi inanın çok kolay; bunu göz önünde bulundurmanız faydanıza olacaktır.

Beyannamemi Nasıl Vereceğim?

Yazımın önceki bölümlerinde de bahsettiğim gibi gelir vergisi beyannamelerinizi Hazır Beyan Sistemi ile http://hazirbeyan.gib.gov.tr adresinden veya Dijital Vergi Dairesi’ne https://dijital.gib.gov.tr adresinden giriş yapıp Hazır Beyan Sistemi’ne geçiş yaparak önceden hazırlanmış beyannamenizi güncelleyip onaylamak suretiyle verebilmenin yanı sıra hala bağlı olduğunuz vergi dairesine giderek kağıt ortamında da verebilme imkanınızın devam ettiğini bilmenizi isterim.

Son olarak, beyanname verip vermeme konusunda daha fazla bilgilenmek ve beyannamelerinizi daha doğru şekilde verebilmek için yine Gelir İdaresi Başkanlığımızın hazırladığı https://gib.gov.tr/node/128637 adresinde yer alan Rehberlere göz atmanızı, bunun yanında, gerek duymanız durumunda vergi profesyonellerinden destek almaktan çekinmemenizi tavsiye ederim.

01.03.2024

Kaynak: www.MuhasebeTR.com

7326 sayılı yasanın 11. maddesiyle vergi usul kanununun geçici 31. Maddesine eklenen fıkra ile işletmelerin aktifine kayıtlı taşınmazların ve iktisadi kıymetlerin yeniden değerlemeye tabi tutabilmelerine olanak sağlayan ve 7338 sayılı kanunla vergi mevzuatımıza eklenen VUK’un Geçici 32.Maddesi ve Mükerrer 298/ç Maddesi kapsamında yapılacak olan yeniden değerleme yapılmasını sağlayan düzenlemeler eklenmiştir.

213 sayılı Kanunun geçici 33 üncü maddesi gereğince, 2023 hesap dönemine ilişkin mali tabloların mezkûr madde ve aynı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrası hükümleri çerçevesinde (geçici vergi dönemleri dâhil)  enflasyon düzeltmesine tabi tutulması ve  izleyen hesap dönemlerine ilişkin olarak enflasyon düzeltmesine tabi tutulacak mali tabloların ve 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrası ile geçici 33 üncü maddesine göre yapılacak düzeltme işlemlerinin usul ve esaslarının belirlendiği 555 seri numaralı VUK genel tebliği ise 30.12.2023 tarih  ve 32415 (2 no’lu mükerrer) resmi gazetede yayınlanmıştır.

Konumuza ilişkin olarak yasal düzenlemeler ve kurumlar vergisi genel uygulama tebliği kapsamında, taşınmaz ve sabit kıymetlerde yeniden değerleme yapan ve Enflasyon düzeltmesi yapacak olan teşvik belgeli tevsi yatırım yapan ve yararlanılacak indirimli kurumlar vergisine tabi matrahını oranlama yaparak hesaplayan yatırımcı firmaların vergi idaresince verilen özelgeler kapsamında oluşan uygulama sorunlarının tartışılması amaçlanmıştır

Kurumlar vergisi uygulama genel tebliği ayırım 32.2.8 de açıklandığı üzere,

Tevsi yatırımlardan elde edilen kazancın işletme büyüklüğü çerçevesinde ayrı hesaplarda izlenmek suretiyle tespit edilememesi halinde ise tevsi yatırım nedeniyle indirimli vergi uygulanacak kazanç, yapılan tevsi yatırım tutarının, dönem sonunda kurumun aktifine kayıtlı toplam sabit kıymet tutarına (devam eden yatırımlara ait tutarlarda dahil) oranlanması suretiyle belirlenmesi gerekmektedir.

Maddenin dördünü paragrafında ise ; “Öte yandan bu hesaplama sırasında işletme aktifinde yer alan sabit kıymetlerin kayıtlı değeri olarak, gerekli şartların oluşması halinde yapılan enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan değerleri dikkate alınacaktır.”  şeklinde açıklama yapılmıştır.

15/06/2012 tarihli ve 2021/3305 sayılı BKK ile daha önceki kararlara istinaden imalat sanayine yönelik (US-97 kodu:15-37 ) düzenlenen yatırım teşvik belgeleri kapsamında düzenlenen yatırım teşvik belgeleri kapsamında  KVK geçici 9.cu maddesi ile getirilen  yatırıma katkı oranına  15 puanlık ilave  edilmek suretiyle  kurumlar vergisi ve gelir vergisinde %100 oranında ve yatırıma katkı tutarının yatırım döneminde yatırımcının diğer faaliyetlerinden elde ettiği kazançlarına uygulanacak oran %100 olmak üzere teşvik belgesi üzerinde herhangi bir işlem yapılmaksızın uygulanacağı belirtilmiş, uygulama 30.12.2019 tarihli 1950 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararı ile 31.12.2022 tarihine  kadar devam etmiştir.

Mükellefler devam eden ve 2017-2022 yıllarında bu kapsamda yaptıkları yatırım harcamalarına ilişkin olarak oranlama yapmak suretiyle yapacakları hesaplamalarda yine teşvik belgesindeki yatırıma katkı oranına +15 puanı ekleyerek ve vergi indirim oranını da %100 olarak hesaplamalarda dikkate alacaklardır. Tamamlanan yatırım teşvik belgelerine ilişkin olarak sonraki dönemlere devreden yatırıma katkı tutarlarını ise yeniden değerleme oranında arttırmak suretiyle kullanabileceklerdir.

Yeniden değerleme yapan firmaların tevsi yatırım harcamalarında oranlama yapmak suretiyle indirimli kurumlar vergisine tabi matrahı hesaplarken pay da yer alan harcamaları  ve paydada yer alan yatırım harcamalarını ve sabit kıymetlerin yeniden değerlenmiş tutarlarının dikkate alınıp alınamayacağı konusunda; Kırşehir Valiliği Defterdarlık Gelir Müdürlüğünce  22.02.2022 tarihinde vermiş olduğu özelgede,

Özetle,

– Tevsi yatırımlardan elde edilen kazancın oranlama yapılmak suretiyle hesaplanmasında sabit kıymetlerin, birikmiş amortismanları düşülmeden önceki Vergi Usul Kanununun geçici 31.maddesi kapsamında yeniden değerlenen brüt tutarlarıyla dikkate alınması gerekmektedir.

-Hak kazanılan yatırıma katkı tutarına birden fazla yılda ulaşılması halinde her bir dönem itibarıyla indirimli oran uygulanacak kazanç, tevsi yatırım tutarının her bir dönem sonu itibarıyla kurumun aktifine kayıtlı bulunan toplam sabit kıymet tutarına oranlanması suretiyle belirlenecektir. Ayrıca mevcut sabit kıymet tutarı, indirimli kurumlar vergisi uygulanacak kazancın tespit edileceği geçici vergilendirme dönemleri için, ilgili geçici vergilendirme döneminin son günü; hesap dönemleri için ise ilgili hesap döneminin son günü itibarıyla tespit edilecektir.

-Öte yandan, yatırım teşvik belgesi kapsamındaki iktisadi kıymetlerin Vergi Usul Kanununun geçici 31. maddesi uyarınca yeniden değerlenmesi, yatırıma katkı tutarını değiştirmeyecek ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının verdiği teşvik belgesine göre belirlenen indirimli kurumlar vergisine esas yatırıma katkı tutarı, yeniden değerleme kapsamında artmayacağı belirtilmiştir.

Özelge kapsamında hesaplama yapılması halinde, pay da yer alan yatırım harcaması tutarının yeniden değerlenmiş tutarı dikkate alınmadan, paydada ise yatırım harcaması ve aktife kayıtlı diğer sabit kıymetlerin yeniden değerlenmiş tutarlarının dikkate alınarak hesaplama yapılması halinde aşağıdaki örneklerimizde de açıkça görüleceği üzere, yatırıma katkı tutarının itfa süresinin uzamasına, ödenecek kurumlar/gelir vergisinin artmasına yararlanılacak yatırıma katkı tutarının yıllar bazında yararlanılacak kısmı azaldığı için katkı tutarından yararlanılma süresinin haksız yere uzamasına ve yatırımcının önceden öngöremediği vergisel avantajların azalmasına neden olmuştur.

Bu defa, GİB- İzmir Vergi Dairesi Başkanlığınca idarenin görüşünü değiştirdiği şeklinde yorumlanan aynı konuya ilişkin daha açık ifadelerin yer aldığı 03.01.2024 tarih E-84098128 sayılı özelgede ise,

Özetle, 

–Tevsi yatırımlarda n elde edilen kazancın oranlama yapılmak suretiyle hesaplanmasında; pay ve paydayı oluşturan tevsi yatırım tutarı ile sabit kıymet tutarlarının  Vergi Usul Kanununun geçici 31. Maddesi kapsamında   yeniden değerlenen tutarlarının dikkate alınması gerektiği bu kapsamda yapılacak değerlemenin yatırıma katkı tutarını değiştirmeyeceği  teşvik belgesine göre belirlenen yatırıma katkı tutarının yeniden değerleme kapsamında artmayacağı belirtilmiştir.

Bu konudaki özelge ve  Kurumlar vergisi uygulama genel tebliği ayırım 32.2.8 de açıklandığı üzere,  tevsi yatırımlarda oranlama yapmak suretiyle  yapılacak hesaplama sırasında  işletme aktifinde  yer alan sabit kıymetlerin kayıtlı değeri olarak, gerekli şartların  oluşması halinde  yapılan  enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan değerlerin dikkate alınacağı belirtilmiştir.

Yukarıda Özetlediğimiz İki Özelge Kapsamında Konuyu Örneklediğimizde;

ÖRNEK :  X -A.Ş. nin  (US-097 ) 2022 T.Yılı Tevsi Yatırım yapmakta olup, toplam yatırım tutarı 90.000.000,00TL , Fiili yatırım harcaması tutarı 90.[D1] 000.000,00 TL Yatırıma Katkı Oranı : 20 +15 ilave= +35 Vergi İndirim oranı: %55  Cumhurbaşkanlığı kararı uyarınca 31.12.2022 tarihine kadar %100 indirimli uygulanacak. Hak kazanılan Yatırıma Katkı Tutarı . (90.000.000,00 x35 =31.500.000,00TL ) Vergi Oranı %25 dikkate alınmıştır.

-2022 –D.Sonu Sabit kıymet Tutarı Toplamı                          : 70.000.000,00

-2022 Gerçekleşen Fiili Yatırım harcaması   toplamı                     : 50.000.000,00

–2022 –Ticari  Bilanço Karı                                                       :   5.000.000,00

-2022- K.V. Matrahı(Mali Kar)                                                    :   5.000.000,00

-Yeniden değerlenmiş  Fiili yatırım harcaması……                 : 60.000.000,00

-Yeniden Değerlenmiş D.S.sabit Kıymet Tutarı Toplamı        : 100.000.000,00 

Tevsi Yatırıma İsabet eden                   Gerçekleşen Yatırım Harcaması

Kazanç Tutarı                             =   ————————————————   X Ticari Bilanço Karı

D.Sonu Sabit Kıymet Toplam Tutarı

(yatırım harcaması+ diğer sabit kıymetler )

A-TAŞINMAZ VE SABİT KIYMETLERİN YENİDEN DEĞERLENMEYE TABİ TUTULMAMASI HALİNDE.

Tevsi Yatırıma İsabet eden                  50.000.000,00

Kazanç Tutarı                     =   ————————————————   X  5.000.000,00

70.000.000,00

– Tevsi Yat. İs. Eden Kazanç Tutarı  = 3.571.428,50

 Matrah        K.V. Oranı       Öd. Vergi

Ödenecek Normal Oranlı K.V.           :   1.428.571,50      x %25     =  357.142,87

       (5.000.000 -3.571.428,50)

Ödenecek İndirimli K.V.                    :    3.571.428,50    x  0               =    -0-

Yararlanılan Yatırıma Katkı Tutarı   :      (3.571.428,50x%25)  =  892.857,12

Hak kazanılan Yatırıma Katkı Tutarı . (90.000.000,00 x35 =31.500.000,00TL )

B-TEVSİ YATIRIM HARCAMASI -TAŞINMAZ VE SABİT KIYMETLERİN YENİDEN DEĞERLENMİŞ TUTARLARININ DİKKATE ALINMASI HALİNDE

1.ÖZELGE YE GÖRE: Paydaki  tevsi yatırım harcaması  yeniden değerleme önceki tutar,  paydada yer alan  D.Sonu sabit kıymetlerin – tevsi yatırım harcamasının değerlenmiş tutarı dikkate alınmıştır.

Tevsi Yatırıma İsabet eden                     50.000.000,00

Kazanç Tutarı                         =   ————————————————   X  5000.000,00

100.000.000,00

–Tevsi Yat. İs. Eden Kazanç Tutarı  = 2.500.000,00

Matrah         K.V. Oranı       Öd. Vergi

Ödenecek Normal Oranlı K.V.                 :   2.500.000   x %25     =     625.000,00

       (5000.000 -2.500.000)

Ödenecek İndirimli K.V.                           :    2.500.000,00    x  0          =     – 0-

Yararlanılan Yatırıma Katkı Tutarı          :   (2.500.000,00    %25)  =   625.000,00

Hak kazanılan Yatırıma Katkı Tutarı . (90.000.000,00 x35 =31.500.000,00TL )

Yukarıdaki ( B-C )  örnekleri karşılaştırdığımızda, yatırımcı firma tevsi yatırıma isabet eden kazanç tutarının hesaplanırken yeniden değerlenmiş sabit kıymet tutarı toplamını sadece  paydaya yazması halinde; Tevsi yatırıma isabet eden kazanç Tutarı: 2.500.000,00 TL olmaktadır.

Pay ve paydaya yazması halinde ise, mükellef lehine olarak   Tevsi yatırıma isabet eden kazanç Tutarı : 3.000.000,00 TL olmaktadır.

C- TEVSİ YATIRIM HARCAMASI -TAŞINMAZ VE SABİT KIYMETLERİN YENİDEN DEĞERLENMİŞ TUTARLARININ DİKKATE ALINMASI HALİNDE

2. özelgeye göre pay ve paydaki tevsi yatırım harcaması ile paydada yer alan toplam sabit kıymetlerin yeniden değerlenmiş tutarlarının  dikkate alınması halinde ise;

Tevsi Yatırıma İsabet eden                 60.000.000,00

Kazanç Tutarı                      =   ————————————————   X  5.000.000,00

100.000.000,00

–Tevsi Yat. İs. Eden Kazanç Tutarı  = 3.000.000,00

Matrah         K.V. Oranı       Öd. Vergi

Ödenecek Normal Oranlı K.V.                 :   3.000.000   x %25     =     750.000,00

       (5000.000 -2.500.000)

Ödenecek İndirimli K.V.                           :    3.000.000,00    x  0          =     – 0-

Yararlanılan Yatırıma Katkı Tutarı           :   (3.000.000,00    %25)       =   750.000,00

–. Hak kazanılan Yatırıma Katkı Tutarı . (90.000.000,00 x35 =31.500.000,00TL )

Yukarıdaki ( B-C )  örneklerini  karşılaştırdığımızda ,  yatırımcı firma tevsi yatırıma isabet eden kazanç tutarını hesaplanırken yeniden değerlenmiş sabit kıymet tutarı toplamını sadece  paydaya yazması halinde ;  Tevsi yatırıma isabet eden kazanç Tutarı : 2.500.000,00 TL olmaktadır.

Pay ve paydaya yazması halinde ise,   Tevsi yatırıma isabet eden kazanç Tutarı : 3.000.000,00 TL olmaktadır.

Mükellef Yeniden Değerleme ( Enflasyon Düzeltmesi) Uygulamasaydı  , Tevsi yatırıma isabet eden kazanç tutarı   (3.571.428,50-3.000.000,00)= 571.428,50 TL  daha fazla olacaktı..

Mükellef yeniden değerleme uygulamasından yararlanmasaydı   hem yararlanacağı   tevsi yatırıma isabet eden kazanç tutarı , hem de yararlanacağı yatırıma katkı tutarı artacaktı.

Tevsi Yat. İs. Eden Kazanç Tutarı  = 3.571.428,50TL,

Yararlanılacağı Yatırıma Katkı Tutarı  ise     (3.571.428,50x%25)  =  892.857,12TL olacaktı.

Yararlanılan Yatırıma Katkı T. :  (571.428,50X%25) =  – 142.857,13TL azalmaktadır.

–. Hak kazanılan Yatırıma Katkı Tutarı . (90.000.000,00 x35 =31.500.000,00TL )

K.V. Genel uygulama tebliği ve yukarıdaki özelgelere göre  mükellefler zorunlu olmayan yeniden değerleme yapsalar bile   fiili harcamalarına göre hak kazandıkları yatırıma katkı tutarını yeniden değerleme  kapsamında arttıramayacaklardır. Bu uygulama görüşünün enflasyon düzeltmesi sonrası da  aynen devam edeceği düşüncesindeyim.

Sabit kıymetlerinin amortismanın süresi dolmuş firmaların bu durumu gözeterek  söz konusu sabit kıymetlerinin enflasyon düzeltmesine tabi tutmamaları lehlerine olabilecektir.

Enflasyon düzeltmesinin zorunlu olduğu dikkate alındığında düzeltmeden kaynaklanacak olan ve  2024 yılında özsermayesi güçlü olmayan  mükelleflerde  vergi matrahlarının artmasını öngören  yasa yapıcının  mükellefin yatırım harcamasından doğan  teşvik haklarını kullanma sürelerini uzatarak  yatırımcıların   yeni yatırım yapma girişiminin azalmasına neden olmaktadır.

Bu durumda bile  İzmir vergi Dairesi Başkanlığınca verilen özelgedeki görüş mükellef lehine bir durum yaratmıştır.

Ancak ,Enflasyon düzeltmesi uygulamasında  mükellefin seçimlik hakkı olmadığını dikkatte aldığımızda,   tevsi yatırım harcamalarının  enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan tutarları pay ve paydada aynı tutarda olmasına rağmen diğer sabit kıymetlerin yeniden değerlenmiş tutarlarının çok yüksek tutarlara çıkacağı dikkate alındığında , enflasyon düzeltmesi sonucu  oranlama yapmak suretiyle tevsi yatırım harcamaları nedeniyle indirimli kurumlar vergisi uygulayacakları  matrah tutarı azalacak, ayrıca  sabit kıymetlerin paydada yer alan değerlerinin enflasyon düşülmeden önceki brüt tutarlarının oranlamada dikkate alınacağı  ve sabit kıymetlerin enflasyon düzeltmesinden sonra ki değerleri üzerinden amortisman ayrılacağından , hesaplamada  dikkate alınan Ticari Bilanço Karının da azalacağı dikkate alındığında ,  tevsi yatırım yapan firmaların yararlanabilecekleri Tevsi yatırıma isabet eden kazanç tutarının azalması nedeniyle yararlanılacak indirimli kurumlar vergisi tutarı ve   yararlanabilecekleri yatırıma katkı tutarı  yıılık bazda  azaldığı  için katkı tutarından yararlanılma süresinin haksız yere uzamasına ve yatırımcının önceden öngöremediği vergisel  avantajların azalmasına neden olacaktır.

Mükelleflerin bu mağduriyetlerinin azaltılması için, cumhurbaşkanlığı kararı ile 3305 sayılı karara ilave edilecek bir geçici madde ile yatırımdan doğan indirimli kurumlar vergisinin hesaplanmasında 2024 ve takip eden yıllarda da yatırıma katkı tutarının +15 puan ilaveli ve vergi indirim oranının  %100 olarak uygulanmasına ilişkin yapılacak yasal düzenlemenin yararlı olacağını umuyorum.

Uzun yıllara yayılacak indirimli kurumlar vergisi hesaplamalarını yapmakta olan meslektaşlara sağlıklı ve uzun ömürler diliyorum.

KAYNAK   :

1-7326-7338  sayılı Yasa.

2-Kurumlar Vergisi Genel Uygulama tebliği.

3-555 seri nolu VUK genel tebliği.

4-Kırşehir Defterdarlığı 22.02.2022 tarihli özelge.

5– GİB- İzmir Vergi Dairesi Başk. 03.01.2024  tarih   E-84098128 sayılı  özelge,

[D1]Aşağıdaki örnelerde 90. Milyon alınmış….

01.03.2024

Kaynak: www.MuhasebeTR.com

TC.
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü

Sayı : E-83604451-207.02-90998795    29.02.2024

Konu : Asgari Ücret Desteği

GENELGE

2024/3

Bilindiği gibi, 25/1/2024 tarihli ve 7495 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 6’ncı maddesi ile 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na geçici 101’inci madde eklenmiştir.

Anılan madde ile;

“4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında haklarında uzun vadeli sigorta kolları hükümleri uygulanan sigortalıları çalıştıran işverenlerce;

a)    2023 yılının aynı ayına ilişkin Kuruma verilen aylık prim ve hizmet belgelerinde veya muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde prime esas günlük kazancı 671 Türk lirası ve altında bildirilen sigortalıların toplam prim ödeme gün sayısını geçmemek üzere, 2024yılında cari aya ilişkin verilen aylık prim ve hizmet belgelerinde veya muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde bildirilen sigortalılara ilişkin toplam prim ödeme gün sayısının,

b)    2024 yılı içinde ilk defa bu Kanun kapsamına alınan işyerlerinden bildirilen sigortalılara ilişkin toplam prim ödeme gün sayısının,

2024yılı Ocak ila Aralık ayları/dönemi için günlük 23,33 Türk lirası ile çarpımı sonucu bulunacak tutar, bu işverenlerin Kuruma ödeyecekleri sigorta primlerinden mahsup edilir ve bu tutar İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanır. Ancak (a) bendinde belirtilen prime esas günlük kazanç tutarı, 6356 sayılı Kanun hükümleri uyarınca toplu iş sözleşmesine tabi özel sektör işverenlerine ait işyerleri için 1.341 Türk lirası olarak esas alınır.

Bu madde kapsamında destekten yararlanılacak ayda/dönemde, 2023 yılı Ocak ila Aralık aylarında/döneminde aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi ile 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında uzun vadeli sigorta kollarından en az sigortalı bildirimi yapılan aydaki/dönemdeki sigortalı sayısının altında bildirimde bulunulması hâlinde bu madde hükümleri uygulanmaz.

Mevcut bir işletmenin kapatılarak değişik bir ad ve unvan altında ya da bir iş birimi olarak açılması veya yönetim ve kontrolü elinde bulunduracak şekilde doğrudan veya dolaylı ortaklık ilişkisi bulunan şirketler arasında istihdamın kaydırılması, şahıs işletmelerinde işletme sahipliğinin değiştirilmesi gibi İşsizlik Sigortası Fonu katkısından yararlanmak amacıyla muvazaalı işlem tesis ettiği anlaşılan veya sigortalıların prime esas kazançlarını 2024 yılı Ocak ila Aralık ayları/dönemi için Kuruma bildirmediği veya eksik bildirdiği tespit edilen işyerlerinden İşsizlik Sigortası Fonunca karşılanan tutar, gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte geri alınır ve bu işyerleri hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz. Ancak, ilgili ayda 2024 yılı Ocak ila Aralık aylarına/dönemine ait aylık brüt asgari ücretin onda birini geçmeyecek tutarda eksik prime esas kazanç bildirimi yapıldığının tespiti durumunda Kurumca yapılacak ihtar üzerine on beş günlük süre içinde söz konusu eksikliği gideren işyerleri hakkında bu madde hükümleri uygulanmaya devam eder.

TAMAMI İÇİN TIKLAYINIZ

(01.03.2024)

Kaynak: SGK Genelgesi 2024/3 – Asgari Ücret Desteği – MuhasebeTR

Günlük hayatımızın bir parçası haline gelen internet kullanımı adeta hayatımızın seyrine yön veren etkiler doğurmaktadır. Gündelik hayatta birçok ihtiyacımızın kolay ve pratik bir şekilde gerçekleşmesine hizmet etmesi sebebiyle, kişiler çeşitli sebeplerle internet ağına dâhil olmakta ve interneti yoğun olarak kullanmaktadırlar. Çalışma hayatında işverenlerin işin görülmesini sağlamak amacıyla kurmuş olduğu ağlar, internetin sağladığı geniş yelpazedeki olanaklar sebebiyle işçilerin kötü niyetli kullanımına uğramakta ve özel amaçları için kullanıma maruz kalabilmektedir[1].

İş ilişkileri kapsamında işçi, iş görme edimini yerine getirirken özenli davranmak, işini özenle yapmak zorundadır. Özen borcu, işçinin asli edim yükümü olan işin görülmesi sırasında gereken tüm dikkati göstermesi, mesleki bilgisini, fikri ve bedeni yeteneklerini gerektiği şekilde kullanmasını ifade eder. Hemen ifade etmeliyiz ki, bu anlamda özen borcunun dürüstlük kuralı ile dorudan ilgisi bulunmaktadır. Çünkü işçi, dürüstlük kuralları çerçevesinde işini özenle yapması gerekir[2]. İşçinin özen borcu 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 396/I’de düzenlenmiştir. İşçinin yüklendiği işi özenle yapma borcunun yanısıra, işverenin haklı menfaatinin korunmasında da sadakatle davranma zorunluluğu vardır. İşçi, işverene ait makineleri, araç ve gereçleri, teknik sistemleri, tesisleri ve taşıtları usulüne uygun olarak kullanmak ve bunlarla birlikte işin görülmesi için kendisine tes­lim edilmiş olan malzemeye özen göstermekle yükümlüdür (TBK m.396/1,2).

Bu kapsamda işçilerin çalışma saatleri içerisinde kişisel amaçlı internet kullanımları, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25 inci maddesinin (II- e) alt bendinde belirtilen, doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar olarak değerlendirilebilir. Nitekim, işçinin işyerinde müstehcen sitelere girmesi, internet üzerinden kumar oynaması, uzun uzadıya sosyal medya kullanması ve sosyal medya üzerinden uygun olmayan paylaşımlarda bulunması, yüksek mahkeme tarafından da doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar olarak kabul etmektedir.

Ancak, işverenler açısından işçinin özel amaçla internet kullanımı genel olarak istenmeyen bir durum olmakla birlikte, işverenlerce işçiye bu konuda izin verilebileceği gibi iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi, işyeri iç yönetmeliği, işveren talimatnamelerine konulacak hükümler ile bazı sınırlamalar da getirilebilir. Özel amaçla internet kullanımı genel olarak; çalışma saatleri içinde kişisel amaçlar doğrultusunda internette gezinme suretiyle gerçekleştirilen, çalışma yerine keyfi tutumların sergilendiği iş görmeden uzak fiiller olarak tanımlanmaktadır[3]. İşte bu durum işçinin özen borcuna aykırılık teşkil etmekte ve doğruluk ve bağlılıkla bağdaş­mayan davranış olarak kabul edilmektedir.

Yargıtay’a göre, işyerine ait işte kullanılmak üzere verilmiş bilgisayarı veriliş amacı dışında kullanmak ve mesai saatleri içerisinde uygunsuz paylaşımlar yapmak fiili, “doğruluk ve bağlılıkla bağdaş­mayan hal” olup işverenin bu sebeple gerçekleştirdiği fesih haklıdır. Nitekim, işçinin işyeri bilgisayarına kendisine ait özel fotoğraflarla ve kendisine ait erotik içerikli görüntülerin yüklenmesinin ve başkasının bu gö­rüntülere ulaşabilmesini, haklı fesih nedeni olarak değerlendirmiştir[4].

Yargıtay başka bir kararında da, “Somut uyuşmazlıkta, davacının iş amaçlı bilgisayarı mesai saatleri içerisinde müstehcen nitelikli internet sitelerine girmek için kullanmasının iş yerinde olumsuzluklara yol açtığı, bu davranışının işverenin mesaisinden çalmak niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. 4857 sayılı İş Kanununun 25 inci maddesinin (II-e) alt bendinde, doğruluk ve bağlılığa uymayan işçi davranışlarının işverene haklı fesih imkânı verdiği ifade edilmiştir. Saptanan bu durum karşısında ve yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulduğunda, kıdem ve ihbar tazminatları istemi yönünden davanın reddi gerekirken kabulüne karar verilmesi isabetsizdir[5].”

Diğer yandan, “İş için verilen telefon ve tahsis edilen internet hattının kullanılmasında önceden bir sınırlama öngörül­memesi işçinin iş amaçlı verilmiş olan telefon ve internet hattının kullanmasındaki özen ve sadakat yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. İşçinin bu im­kanları iş amaçlı olarak kullanması asıldır. İş amacının dışında kullanılması hoşgörü sınırlarını aştığı takdirde ve bu durumun süreklilik göstermesi ha­linde fesih için geçerli ve icabında haklı sebep oluşturabileceği kabul edilme­lidir[6].

Bununla birlikte, işçinin mesai saatleri içerisinde, işiyle ilgisiz internet sitelerinde ne kadar zaman geçirdiği, bahse konu internet sitelerinin ne tür alanlarda faaliyet gösterdiği hususları, teknik bilirkişi vasıtasıyla log kayıtları üzerinden incelenmeli ve neticeye göre iş sözleşmesinin feshinin haklı sebebe dayanıp dayan­madığı değerlendirilmelidir[7].

Sonuç olarak, işyerlerinde internetin iş saatleri içerisinde özel amaçlarla kullanımının kısıtlanması yahut tamamen yasaklanması hususu işverenin inisiyatifinde olan bir durumdur. İşyeri bilgisayarların özel amaçlı olarak kullanılmasına işverenin açık veya örtülü izni yoksa bu durum iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı nedenle feshine neden olabilir. Ayrıca, işyerine ait işte kullanılmak üzere verilmiş bilgisayar ile mesai saatleri içerisinde uygunsuz paylaşımlar yapmak fiili, “doğruluk ve bağlılıkla bağdaş­mayan hal” olup işverenin bu sebeple gerçekleştirdiği fesih haklıdır.

---

[1]UYAROĞLU, Osman, İşyerinde Özel Amaçlı İnternet Kullanımının İş Sözleşmelerine Etkisi, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1684841 Erişim.27/02/2024.

[2] ÇELİK, Nuri, CANİKLİOĞLU, Nurşen, CANBOLAT, Talat, İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 33.Baskı, İstanbul 2020, s.266.

[3]UYAROĞLU, İşyerinde Özel Amaçlı İnternet Kullanımının İş Sözleşmelerine Etkisi, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1684841 Erişim.27/02/2024.

[4] Y9HD. 18.03.2019 T., E.2018/7845, K.2019/5883;ÇİL, Şahin, İş Hukuku Yargıtay İlke Kararları, 9. Baskı, Ankara 2022, s.802.

[5] Y9 HD; 2009/38310 E. 2012/2613 K.

[6] Y22HD.26.03.2019 T., E.2017/21400, K.2019/6668 Legalbank.

[7] Y22HD.29.05.2018 T., E.2015/32283, K.2018/13362 Legalbank.

29.02.2024

Kaynak: www.MuhasebeTR.com